Villamar, Crèsia de San Pedru

Su paisu de Bidda Mara est postu subra de unu terrazzamento de sa bassa Marmidda, in sa Sardigna centromeridionale. In su territòriu, frecuentadu dae su Neolìticu, sunt presentes interessantes atestatziones de època nuràgica e pùnica. S'edifìtziu romànicu s'agatat a su tzentru de su burgu betzu, pagu a tesu de sa parrochiale de San Giovanni Battista.
Sa villa de Mara Arbarei, sa de oe Bidda Mara, faghiat parte de su giuigadu de Arbaree e dipendiat de sa curadoria de sa Marmidda, de cale est istada cabulogu, e de sa diòtzesi de Useddus (o Ales). Est registrada pro sa prima bia in unu documentu de su 29 santugaine 1206, chi connoscamus de sa trascritzione de su Chimbighentos de una còpia de su 1307, chi riguardat s'acòrdiu istipuladu intre Gullielmu I-Salusio IV de Lacon Massa, giùighe de Casteddu, e ghèneru suo Ugone I de Bas-Serra, giùighe de Arbaree, pro pretzisare sa delimitatzione de sas làcanas intre sos duos giuigados. Mara Arbarei fiat coladu a Casteddu, pro posca torrare a s'Arbaree in su 1258, a pustis de sa ruta de su giuigadu casteddàiu.
Sa crèsia, in arenaria e vulcanite tenet fundu a duas navadas, cada concruida dae un'àbside a S/E. Fiat istada costruida in duas fases ravvicinate, subra de cales no esistet documentatzione. A sa fàbrica romànica, collocabile in sa segunda metade de su sèculu XIII, torrat a artziare sa navada S. Pagu tempus a pustis fiat istada fraigada sa navada N, de amprura minore, dotada de un'àbside prus pagu profunda e de diàmetru inferiore. Su setu divisòriu est costituidu dae tres ampras arcadas subra de pilastros a setzione retangulare. Sa fatzada est concruida dae unu campanile a vela de grandu dimensiones.
S'edifìtziu basat subra un'artu zoccolo, de cale movent largas aiais paradu de àngulu e sas lesene chi partiscono sos muros in ispigros. Longu sos terminales archetos ogivali segados a filu, chi a bortas s'aberint a su colmo cun unu pitiu lobu. Sos peducci illonghiados ammustrant numerosos motivos ornamentales: a rughe, a reticolo geomètricu, a frore, a fògias aguzze de su cùcuru ricurva, a fita gradonatura, a setzione modanata, a listelli e gusci, a protomi umanas.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est istudiada dae Dionigi Scano, chi registrat subra de sas capriate de sa navada majore lacerti de pinturas polìcromas, e de Raffaello Delogu. Pro custu ùrtimu sa navada N e su campanile a vela sunt òpera de maestranze diversas de sas chi aiant fraigadu s'àtera, de cale aiant chircadu de imitare sos modos costrutivos. Su caràtere "arabeggiante" de sa decoradura sugerit sa faina de maestranze bènnidos fortzis de s'Ispagna.

Bibliografia
V. Angius, boghe "Mara Arbarei", in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale, X, Torinu, 1842, p. 128;
D. Scano, Istòria de s'arte in Sardigna de su XI a su sèculu XIV, Casteddu-Tàtari, 1907, pp. 74, 330;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, 1953, pp. 183-184;
Sa Provìntzia de Casteddu. Sos Comunos, a cura de N. Sciannameo-F. Sardi, Cinisello Balsamo, 1985 (II e.), p. 312;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 136;
G. Murgia, "De sa derrota de su giuigadu de Arbaree a su domìniu aragonesu-ispagnolu", in Bidda Mara. Una comunidade, s'istòria sua, Partiolla, 1993, p. 163;
S. Melas, "Ischedas Paisos", "Ischedas de sas Òperas",
in Intro sa Marmidda. Ambiente, Istòria, Cultura, Lunamatrona, 2000, sch. 8, 8.1;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu culturales, Casteddu, 2005, p. 82.

Comente arribbare
Si lassat sa SS 131 pro imboccare sa SS 197 chi giughet, a pustis de prus pagu de 10 km, a Bidda Mara, in su cale istadu est sa crèsia de San Pedru.