Tèmpiu, Nuraghe Majori

Su monumentu pesat subra de un'affioramento granìticu, a sud-est de sos montes de Azos e a nord-ovest de su Limbara, in sa Gallura interna; gosat de un'ampru domìniu subra de sas baddes sutastantes.
Su monumentu est unu nuraghe de tipu "mistu", caraterizadu est a nàrrere de sa compresenza de ambientes bortados a "tholos" e de passadissos.
Sa turre, a pranta sub-tzirculare irregulare (diàmetru m 20 x m 17,70; artària max. m 5,30), inserrat unos cantos affioramenti pedrosos chi nde cunditzionant s'isvilupu planimètricu.
Sas istruturas muràrias sunt realizadas cun blocos poligonali de granitu, de mannos e mèdias dimensiones, agigu sbozzati.
S'intrada, orientadu a est-sud-est, est iscumpassadu dae un'architrave provididu de una finestrella de iscàrrigu. Issu ponet in unu passadissu (longària m 9,20; larghesa max. m 1,50; artària max. m 4,75) chi rugrat longitudinalmente su nuraghe finas a versare in un'ampra corte semitzircolare (diàmetru m 9,50 x m 5).
Sa cobertura de su passadissu est costituida dae lastre orizontales a artària iscalare in curtzesa de s'intrada, mentras devenit a setzione ogivale in su sutzessivu isvilupu suo; su pamentu est lastricadu.
A metade cursadu, in sos muros de su passadissu s'aberint sos atzessos, non coassiali, de duos vanos: su primu vanu a dereta tenet fundu ovoidale (diàmetru m 4,60 x m 3,60; artària resìdua m 3,80) e cobertura a "tholos" in ala crollada; su segundu ambiente, de minores dimensionas e fintzas issu a pranta ovoidale (diàmetru m 3,80 x m 3,75; artària resìdua m 3,75), presentat subra de su muru de fundu una tzella cun intrada architravato e pranta sub-tzirculare.
Subra de su ladu sud-ovest de sa corte, adossada a sa turre, est risparmiada un'iscala chi giughet a su pranu superiore: s'istadu atuale de s'istrutura non cunsentit una letura cumpleta de s'isvilupu planimètricu de su primu pranu. Nointames, sas istruturas muràrias resìduas giughent a ipotizare s'originària esistèntzia de una càmera a pranta tzirculare in currispondèntzia de su segundu vanu sutastante (diàmetru m 7,60) e de unu àteru ambiente subra de su chirru opostu.
Su nuraghe est datàbile intre sa fine de su Brunzu antigu e su Brunzu finale.

Istòria de sos iscavos
In su 1986 Angela Ruju aiat fatu un'interventu preliminare de iscavu e de restàuru.

Bibliografia
A. Lamarmora, Voyage en Sardaigne ou description statistique, phisique et politique de cette ile avec des recherches sur ses productions naturelles et ses antiquités, 1840 (traduz. V. Martelli, Cagliari 1926-28), p. 96, pl. XIV, 2;
G. Lilliu, "Scoperte e scavi di antichità fattisi in Sardegna durante gli anni 1948 e 1949", in Studi Sardi, IX, 1950, pp. 451-452;
C. Dessì, Singolari nuraghi in Gallura, Sassari, Tip. operaia, 1922, pp. 5-6;
A. Ruju, "Il nuraghe Majori di Tempio", in Nuovo Bullettino Archeologico Sardo, 3, 1986, pp. 9-18.

Comente arribbare
Dae s'abitadu de Tèmpiu, cursare sa SS 133 pro Palau; a su km 1,5 svoltare, a dereta, in unu caminu isterradu e sighire pro belle 450 m finas a agatare su nuraghe subra de sa manca.