Orane, Crèsia de Santu Andria Apostolo

Orane est unu tzentru de formatzione medievale. Su territòriu suo est ricu de documentatzione archeològica de s'edade preistòrica. Sa crèsia, imponente, dòminat su paisu cun sos nidos volùmenes suos.
Abbandonada sin de su cumintzu de s'Otighentos s'antiga parrochiale de Santu Andria Apostolo, de sa cale abarrant sos rùderes e su campanile de formas gòticu-catalanas, fiat istada aviada su fràigu de sa crèsia noa. Sa farta de fundos aiat rallentadu in manera notèvole su cumintzu de sos traballos e petzi in su 1867 su cantiere fiat istadu afidadu a s'architetu nugoresu Giacomo Galfrè; unu grave cuntentziosu intre s'impresa e su Comunu aiat determinadu una longa interrutzione, meda chi s'edifìtziu fiat istadu acabadu petzi in su 1930.
Sa crèsia de Santu Andria est una de sas prus tardas realizatziones de formas neoclàssicas in Sardigna cun un'orientamentu prevalentemente palladiano. S'architetu Galfrè rielabora in crae monumentale unu motivu giai isperimentadu in sa funtana de Vitzi: su pronao tetrastilo timpanato chi in sa crèsia oranese resurtat aggettante respetu a su corpus de fàbrica e retu de colunnas tuscaniche. L'interno est ampru e luminosu, caraterizadu dae unu fundu a rughe grega; a sa rugrada de sos bratzos est impostada sa cùpula emisfèrica cun terminazione a lanternino. Una trabeazione aggettante e modanata cursat su perìmetru de s'edifìtziu; subra de sos muros lesene e semicolonne iònicas scandiscono sas superfìtzies.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est ogetu de una sintètica ischeda in su volùmene de Salvatore Naitza subra de s'architetura tardoseicentesca e purista (1992).

Bibliografia
S. Naitza, Architetura de su tardu '600 a su classitzismu purista. Nùgoro, Ilisso, 1992, ischeda 94;
G. Zirottu, Orane, Nùgoro, 2000.