Su monumentu faghet parte de un'insediamentu assetiadu subra de s'oru orientale de su pranu de Monte Baranta. S'àrea archeològica est caraterizada dae unu sistema difensivu costituidu dae sa muràllia in esàmene, chi amparat un'ala de s'abitadu de cabannas, e de una chirra-turre, postu subra de s'oru precipite de su pranu.
Su cumplessu cumprendet una chirra-turre, una muràllia chi racchiude un'abitadu e unu tzìrculu megalìticu cun menhir.
L'acresuro-turre, a ferru de caddu (corda m 20,65; fritza m 15,30; alt. m 3,45), est costruidu subra de sa làcana de sa scarpata.
Sa muratura de sa chirra-turre (grussesa m 4,14-6,50) est costituida dae duos paramentos: cuddu esternu realizadu cun grandu lastrones de trachite, subrapostos cun s'ausìliu de grussas zeppe de camedda; cuddu interno costruidu cun massos de minores dimensionas, sbozzati e dispostos a filari regulares. Sos duos muros sunt unidas dae unu prenimentu de pietrame sena calicunu elementu de giuntura.
L'acresuro, chi delimitat un'ampra corte a chelu abertu, est atzessìbile a traessu de duas intradas (largh. m 1,20; alt. m 2,10; alt. m 1,73), orientados a N e a O, chi introduint in passadissos cobertos a piattabanda.
Sa corte, semiellittico (corda m 12,60; fritza m 9,75), presentat in su muru ISCO una scaletta chi giughet a una sorta de caminu de ronda (largh. mèdia m 1,50) chi girat pro m 6, interrumpende·si in currispondèntzia cun su passadissu O. Est dàbile chi, prusaprestu chi a bisòngios de defensa, iscala e "caminu de ronda" esserent funtzionales a s'amparu de istruturas de linna impiantate subra de sa grussesa murària.
In su muru internu de s'edifìtziu, a O, est presente una nitza sopraelevata - como in grandu ala arruinada - mentras a N, subra su passadissu, si notat una torretta a defensa de s'intrada esterna.
Su pamentu de sa corte, pro su prus costituidu dae sa roca naturale, presentat tretos regularizados dae pedras.
A belle 100 m a NO de sa chirra-turre, in positzione prus elevada, s'agatat unu cùrtziu terratzu pedrosu amparadu dae una poderosa muràllia in s'ùnicu tretu sguarnito.
Sa cortina (lungh. m 97; alt. m 1,48-3,00; spess. m 3,75-5,00), retilìnea pro grandu ala de su tratzadu, cun orientamentu NS, aprigat in su tretu S cara a l'interno, in parallelu cun su profilu pedrosu. Sa muràllia, costruida cun sa matessi tècnica murària de sa chirra-turre, presentat una sola intrada a N (largh. m 0,65; alt. resìdua m 1,70), imbeniente a sa scarpata, chi introduit in unu passadissu retangulare (lungh. m 5,10; largh. m 0,90; alt. m 1,60) oe a chelu abertu.
A su muru d. interna de sa muràllia, in curtzesa de su passadissu, est adossada un'iscala costituida dae unu muru de unu petzi filare, a profilu iscalare. Non restat rastru, a s'imbesse, de su caminu de ronda.
In s'àrea interna a E de sa muràllia s'indivìduant numerosas cabannas retangulares, talora absidate (m 5,82 x 6,40; alt. m 0,80); sos vanos sunt s'ispissu tramezzati e sos pamentos imbarant subra de unu vespaio de piticas pedras o sunt lastricados.
A s'esternu, a pagos m a O de sa muràllia, est assetiadu unu tzìrculu megalìticu (diam. m 10) delimitadu dae un'ottantina de lastrones de vàrias dimensiones, intre sos cales unos cantos menhir, oe truncados o bessas subra de su terrinu.
A una deghina de m a NO, aorada e aterrada, s'agatat una pedra fita de majores dimensiones (lungh. m 3,95); si tratat de unu monolito mai pesadu: subra de su pranu de roca, difatis, est istadu atzapadu su ricuadru influidu de s'alveolo chi diat àere dèvidu cuntènnere sa base de su monolito e su matessi menhir aparit no ancora rifinidu.
Sos materiales atzapados in su cursu de sos iscavos sunt riferibili a sa cultura calcolitica de Monte Claro (2400-2100 a.C.), perìodu a su cale torrat a artziare su fàbricu de su cumplessu. Su giassu fiat bènnidu istadu unu perìodu prusaprestu cùrtziu, comente a parent documentare s'iscassa cantidade de repertos chi torrant a artziare a custa fase de ocupatzione e su mancadu cumprimentu de s'àrea sacra.
Su giassu fiat bènnidu frecuentadu posca in su Brunzu antigu (1800-1600 a.C.) - in manera limitada a sa chirra-turre - e in medida prus rara in edade nuràgica e romana.

Istòria de sos iscavos
Fiat istadu fossada in su 1980 e in su 1981 de Alberto Moravetti.

Bibliografia
E. Contu, "Su nuraghe Monte Baranta in localidade 'Su Casteddu' o 'Pala Bera' (Olmedo-Sassari)", in Studios Sardi, XVII, 1959-61, pp. 640-641;
A. Moravetti, "Nòdida a sos iscavos de su cumplessu megalìticu de Monte Baranta (Olmedo-Sassari)", in Rivista de Iscièntzias Preistòricas, XXXVI, 1982, pp. 281-290;
A. Moravetti, Su cumplessu prenuragico de Monte Baranta, cannaca "Sardigna Archeològica. Ghias e Itinerari", Sassari, Carlo Delfino, 2000;
A. Moravetti, Monte Baranta e sa cultura de Monte Claro, cannaca "Sardigna Archeològica - Iscavos e Chircas", 3, Sassari, Carlo Delfino, 2004.

Comente arribbare
Dae S'Ulumedu cursare su caminu SP 19 in diretzione S'Alighera pro belle 1.2 Km, posca svoltare a manca, sighende sos indicos turìsticos, pro unu caminu isterradu e la cursare pro 850 metros. Lòmpidos a s'àrea de parchègiu un'àndala pedonale, longu belle 700 m, at a giùghere subra de su pranu ue s'isvilupat su cumplessu archeològicu.