Su giardinu de su Cumpèndiu est una portzione limitada e bene definida de una prus ampra àrea, de unos 12 ètaros, rapresentada dae s'azienda agrìcula. Giuseppe Garibaldi aiat acuistadu in s'ìsula de Caprera unu terrinu pro bos colare sos meses ierriles e bos costruire domo ue a si trasferire cun sa famìlia. Partinde dae sa fine de su 1855 fiant istados aviados sos traballos de assentu de su terrinu e realizatzione de unu primu ispàtziu abitativu (domo de linna). Intre su 1855 e su 1856, aiat cumintzadu a ammaniare s'àrea ue a realizare s'abitòriu de famìlia (Domo Bianca) e unu primu mulinu a bentu. In sos annos sutzessivos, Garibaldi aiat alternadu sa vida militare cun su traballu in sos campos providende a realizare a sistemas de irrigatzione e fertilizatzione de sas terras. Aiat realizadu unu frantoio e una molet pro su trigu chi aiat collegadu a su mulinu a bentu. A su 1861 torrat a artziare su fràigu de sa domo dae ferru destinadu a allògiu pro sos istràngios, segreteria, biblioteca. Sa realizatzione de s'istalla, de sos magasinos, de s'abbadòrgiu e de su canile aiat dèvidu acontèssere a pustis de su 1861. In su giardinu aiat prantadu numerosos àrbores ornamentales comente a: pinos, tzipressos, pioppi, àrtzia·nos, acàtzias. Si fiat dedicadu personalmente a sa cura de s'ortu, de s'oliveto, de su vergeri e de sas àteros coltivos. In s'azienda, sos fundos de frutu fiant prus de 250: aràngios, mandarinos, limones, pompìa, piscas, peri, prugni, ciliegi, cotogni, carrubi, mandorli, susini, albicocchi, granadas, castagni, pistacchi, palmas de dattero, figos moriscas, canna de tzùcaru e gelsi. Tres fiant sas bìngias, costituidas dae unos 14.000 tzipos de cales unu vivaio de 8.000 fundos de Zibibbo. Providiat personalmente a sa cura issoro e a sa potatura. In su 1880 aiant cumintzadu traballos noos ediles pro sa realizatzione de un'aposentu de rapresentàntzia, devènnida posca s'aposentu ue Garibaldi aiat mortu su 2 làmpadas 1882. In su 1886 s'ìsula de Caprera fiat istada espropriada e sa tumba de Garibaldi fiat istada declarada Monumentu Natzionale. Su giardinu de su cumpèndiu, atzufadu intre sos granitos affioranti e sa mantza mediterrànea, pesat in unu puntu sopraelevato de s'ìsula de Caprera. S'isvilupat a inghìriu e a s'internu de su nùcleu abitativu. S'àrea birde est un'esèmpiu de giardinu agrìculu-naturalìsticu de su Otighentos, ligadu a sa passione de su creadore suo pro sa laurera e sa natura mediterrànea. Tenet un'inditu funtzionale e, a su tempus matessi, estèticu paisagìstica. Unit un'àrea de coltivu agrìculu a un'àrea giardinu vera e pròpia. De sa prima chi in passadu cumprendiat fintzas ispàtzios destinados a frutteto, vigneto, vergeri e ortu (nde restant unos cantos rastros raros intro sa perimetrazione) oe est atzessìbile su petzi oliveto. S'àrea giardinu s'isvilupat de una zona de atzessu costituida dae unu viale de palmas, cresuras e aiuole regulares, rugrat su nùcleu de sas domos devenende corte interna e acasagende su pinu bellu meda monumentale prantadu dae Garibaldi pro sa nàschida de sa fìgia Clelia pro posca perimetrare s'intrea àrea cun una superfìtzie ampra boscata a vegetatzione ispontànea mediterrànea. Sos ispàtzios a inghìriu a sa domo sunt delimitados dae tumbarinos intonacati e camminamenti in pedra. A su tzentru de su giardinu, ombreggiata de artos pinos, est s'àrea de su campusantu chi acasàgiat sa tumba de granitu de su Generale e sas de sa de tres mugeres, Francesca Armosino, e de sos fìgios Manlio, Clelia, Rosa, Anita e Teresita.

Aspetos de interessu
Su giardinu pessadu e realizadu personalmente de Garibaldi unit natura, istòria e tecnologia. In prus de sos àrbores prantados dae su matessi generale, sunt presentes manufatos e aparatos pro una moderna e ratzionale gestione de s'azienda e de s'abitòriu (mulinos, sistema ìdricu, frantoio, molet e àteros ispàtzios funtzionales, atretzaduras agrìculas). Sa vegetatzione mediterrànea, la visat subra de su mare de s'arcipelagu maddalenino e sa dimensione ìntima e personale de Giuseppe Garibaldi si ligant in manera intima sena artifìtzios decorativos ma cun forte valèntzia istòrica e simbòlica. Su pinu domèsticu, prantadu dae Garibaldi in su 1867 pro tzelebrare sa nàschida de sa fìgia Clelia, est sìmbulu de sa famìlia e de sa vida chi s'annoat. S'oliveto, sìmbulu de sa passione, de sa dedizione e de sa voluntade de rèndere fertile unu terrinu in comintzu non cultivàbile. Sos putzos testimòniant s'aficu cuncretu de Garibaldi pro abbare e rèndere fertiles terras àridas in manera aparente, sìmbulu de integratzione e armonia intre òmine e ambiente.