S'àrea archeològica ￃﾨ situada subra de una base de preda niedda de s'altura de su Gollei, in sas Baronias, regione de sa costa E de s'ìsula.
Su cumplessu, unu de sos piￃﾹ importantes e mègius cunservados de sa Sardigna nuràgica, cumprendet unu bidditzolu-santuàriu cun unas chentu cabannas, duas tempietti cun atacadas chirras e duos interros megalìticos.
Su bidditzolu ￃﾨ costituidu dae cabannas isoladas e de agregados de cabannas gravitanti subra de ispàtzios tzentrales. Si contant ses agrupamentos, unos cantos dotados de putzos-cisterna e pozzetti giuntos a giutas pro s'abba. Sas cabannas, tzirculares, sunt realizadas a sicu cun filari irregulares de pedras de basalto agigu sbozzato.
Una de custas costituit sa "cabanna de sas riuniones". Tenet fundu in manera lèbia incarcada (m 6,80 x 7,00) e ￃﾨ pretzèdida dae unu vestìbulu delimitadu dae duos muros ricurvi costruidos cun lastrones ortostatici. A s'esternu de su stipite d. ￃﾨ presente una pedra cun cavitￃﾠ emisfèrica (largh. m 0,40).
S'intrada, furriadu a N/E, ￃﾨ frunidu dae pedra de limenàrgiu (larghesa m 0,96; prof. m 1,98-1,30; alt. m 2,00); sa càmera ￃﾨ costruida cun mannos ortostati iscumpassados dae filari de pedras agigu sbozzate. Unu sedile-bancone curret longu su perìmetru muràriu (prof. m 0,62/0,70; alt. m 0,26).
Duos edifìtzios sacros, de su tipu in "antis" o a "megaron", caraterizant s'abitadu comente a bidditzolu-santuàriu.
Su primu sacello, istesiadu dae su bidditzolu, ￃﾨ costruidu a s'internu de una grandu chirra ellìtica (m 50,20 x 42,50) cun probabilidade destinadu a acasagiare sos pellegrinos, ma fintzas attivitￃﾠ de mercadu, garas e giogos, durante sas solennitￃﾠ religiosas. Un'arta intrada architravato (largh. m 0,80), pretzèdidu dae unu vestìbulu delimitadu dae duos muros ricurvi (prof. m 6,00; largh. m 4,20/3,00), cunsentit de bos penetrare.
A s'internu de sa chirra, a dereta de s'intrada, s'agatat su sacello retangulare (lungh. m 8,36; largh. m 4,56/4,40), de cale restat petzi sa base, cun intrada strombato a E-S/E (largh. m 1,40/0,70); ￃﾨ pretzèdidu dae unu piticu vestìbulu cuadrangulare creadu dae su perlongamentu de sos muros laterales (lungh. m 1,24-1,26) e frunidu de bancone-sedile. Sos muros laterales si perlongant fintzas in su muru de retrospetto (lungh. m 0,75-0,70).
Sa càmera interna, cuadrangulare (prof. m 4,18; largh. m 2,50/2,64; alt. resìdua m 0,80), cunservat ancora su bancone-sedile a sa base de sos muros (largh. m 0,70-0,44) e unu foghile a su tzentru de su pamentu.
Su segundu sacello, de majores dimensiones e bene cunservadu, ￃﾨ fraigadu a s'internu de una chirra piￃﾹ piticu a s'oru S/E de su bidditzolu. Dae in antis s'intrada de sa chirra s'aberit un'ampru ispàtziu sgombro de cabannas (m 30 x 15) chi paret formare una bera e pròpia "bia sacra".
L'acresuro, de forma retangulare irregulare (m 19 x 12), presentat, dae in antis su tempietto, una pesada de patio cun intrada (largh. m 1,60) a unu piticu vanu semitzircolare (m 4,80 x 3,20) cun pamentu ribassato fossadu in sa roca naturale, fortzis destinadu a sa collida de s'abba. Su vanu ￃﾨ atzessìbile de s'esternu a traessu de una segunda intrada (largh. m 0,80; alt. m 1,10) chi s'aberit a N/E.
La parides sud de sa corte, curvilinea, imbòligat su vanu delimitende una pesada de passadissu (largh. m 2,00-0,98).
Su sacello ￃﾨ costruidu cun filari regulares de massos de preda niedda sbozzati. ￃﾈ retangulare (lungh. m 10,20; largh. m 5,26/4,50; alt. resìdua m 2,10/1,70) e volge a S/E; presentat su muru de retroprospetto a emiciclo (corda m 3,20; fritza m 1,70).
Sa tzella ￃﾨ pretzèdida dae unu vestìbulu creadu dae su perlongamentu de sos muros laterales (largh. m 2,00; prof. m 1,60) e frunidu de bancone-sedile. De su vestìbulu, un'intrada architravato (largh. m 0,74; prof. m 1,00) fortzis de restàuru porrida a sa càmera a forma de trapètziu (lungh. m 5,10; largh. m 2,68-2,32) cun bancone-sedile (prof. m 0,38/0,41; alt. m 0,42/0,36) e pamentu lastricadu.
Comente atestant sos datos de iscavu, su bidditzolu-santuàriu fiat istadu frecuentadu dae sa fine de su Brunzu antigu, totu su Brunzu mèdiu e, cun majore intensitￃﾠ, in su Brunzu reghente e finale.

Istòria de sos iscavos
S'àrea fiat istadu fossada in su 1936-1938 de Doro Levi. In su 1961 Guglielmo Maetzke aiat dirìgidu de sos traballos de restàuru. De su 1986 sunt in àutu traballos de assentu a cura de Maria Ausilia Fadda.

Bibliografia
D. Levi, "Iscavos e chircas archeològicas de sa R. Soprintendenza a sas òperas de antichitￃﾠ e de arte de sa Sardigna (1935-1937)", in Bulletinu de Arte, 1937, pp. 199 ss.;
Durgali. Documentos archeològicos, Sassari, Chiarella, 1980, pp. 109-113, 115-140;
M.A. Fadda, "Durgali (NU). Bidditzolu nuràgicu de Serra Orrios", in Donu a Doro Levi, Otieri, 1994, pp. 85-89;
A. Moravetti, Serra Orrios e sos monumentos archeològicos de Durgali. Sassari, C. Delfino, 1998 (Sardigna archeològica. Ghias e itinerari; 26).

Comente arribbare
Dae Nùgoro s'imbocca sa SS 129 e si protzedit in diretzione de Orosei. A pustis de 19 km s'acumprida pro Durgali e si sighit pro unos àteros 3 km, finas a adobiare, subra de sa s., s'àrea de pàsida cun biglietteria (signalada dae unu cartellu turìsticu) e s'intrada de su biculeddu chi giughet, a pustis de belle 600 m, a su bidditzolu nuràgicu.