Casteddu Sardu, Giardinu Spalti Manganella

Giardinu Spalti Manganella. Foto de Irene Ollargiu, 2025, de Catàlogu BBCC

Su giardinu s'incrarat subra de su mare estendende·si intro sa lìnia de fortificatziones medievales, in s'àrea nòdida comente a Spalti Manganella, in curtzesa de su Casteddu de sos Dòria fraigadu intre sa segunda metade de su sèculu XIII e su cumintzu de su XIV de s'omònima famìlia genovesa. Costituiat su fulcro de unu sistema difensivu articuladu, dotadu de muros, bastiones e turres, e rapresentaiat fintzas un'importante tzentru amministrativu e residèntzia de nòbile. In su 1448 sa fortilesa aiat rùidu suta de su domìniu aragonesu chi l'aiat trasformadu in una roccaforte istratègica, afortiende sas istruturas difensivas e modifichende s'assentu urbanu. In sos sèculos sutzessivos, su casteddu aiat mantentu sa funtzione militare sua e aiat assùmidu fintzas unu ruolu culturale e religiosu, devenende sede obispale in su 1503. In edade sabàuda su terrapieno fiat istadu in parte impreadu cun fines agrìculas. In su pranu reguladore de su 1854 s'àrea de Manganella est, difatis, identificada comente a ortu. Est, in prus, caraterizada dae sa presèntzia de sa Crèsia de Santa Croce (oe distruida) e de s'atacadu campusantu, iscontzadu petzi a inghìriu a sos annos Setanta de su sèculu passadu a su fine de recuperare ispàtziu edificabile. De tale campusantu restant ancora oe visìbiles unas cantas tumbas e istruturas muràrias, fortzis capellas de famìlia. Sa destinatzione de s'àrea a giardinu est reghente in manera relativa. Torrat a artziare a sa fine de su de - XX cumintzos de su sèculu XXI, in s'àmbitu de unu prus ampru programa de recùperu e gosamentu de su patrimòniu istòricu-paisagìsticu a banda de su Comunu de Casteddu Sardu. Bi s'atzedet de sa bia Spalti Manganella, a traessu de tres intradas. S'àrea s'isvilupat in manera longitudinale, sighende su profilu de su chi bessat, e presentat una sutzessione de livellos e terrazzamenti. Sa distributzione de sos ispàtzios in su giardinu est definida dae elementos antròpicos e naturales. In s'àrea, difatis, in prus de sas fortificatziones sunt presentes fintzas unos cantos restos de un'àrea de su campusantu, in impreu finas a sa metade de su sèculu XX. A est sunt visìbiles unos cantos sàgios archeològicos. Su giardinu podet èssere partzidu in tres ispàtzios. Duas fascas longitudinales agiumai parallelas, una longu costa, a caràtere mescamente pianeggiante cun padru a s'inglesu e una retrostante a impinna a s'asse istradale cun parchègios, terrazzata. Sa de tres, unu piticu nùcleu a sese stante, a su de suta de sa scarpata de sa Catedrale. Sas genias presentes sunt tìpicas de sa vegetatzione ispontànea mediterrànea: ghinìberu, palma nana, tamerice, pitosforo, acàtzia. Corfint unos cantos grandu ispàtzios ue creschet losana sa cineraria marìtima.

Aspetos de interessu
De su puntu de bista iscenogràficu, su giardinu avalorat sas visuales cara a su mare, cara a su burgu antigu e mescamente sa Catedrale chi dòminat sa rocca, chirchende unu diàlogu continu intre natura e architetura. Ispàtzios abertos s'alternant a ispàtzios a vegetatzione prus fita de diversas artàrias, scandendo su cursadu e oferende plùrimas esperièntzias visivas e sensoriales. Sa presèntzia de elementos istòricos comente a sos bastiones e sos restos archeològicos costituit unu puntu de riferimentu visivu e narrativu. Sa presèntzia de genias vegetales mediterràneas autòctonas contribuit a afortiare s'identidade ecològica de su giassu.