Bosa, Casa Deriu

A sa domo Deriu s'atzedet de su cursu Vittorio Emanuele II, chi cursat su tzentru urbanu arginando s'intrico viàriu de "cortes" e "cascios" de s'abitadu medievale, subra de sa diretora parallela a su riu Timo. Su cursu est unu de sos pagos resurtados de su "Pranu de ornato" chertu dae s'amministratzione tzitadina e progetadu intre su 1864 e su 1867 de s'ing. Pietro Cadolini. S'interventu de alliniamentu de sos frontes de sos edifìtzios e de regularizatzione de su caminu aiat tentu unu momentu in manera piessigna importante in sa demolitzione de sa crèsia de sa Maddalena (1870) e in sa cuntestuale abertura de sa pratza Costitutzione, ornata calicunu annu a pustis de (1881-82) cun su fontanone de vulcanite e màrmaru, puntu de arribu de s'acuedutu de su Otighentos.
Casa Deriu, unu de sos edifìtzios prus bellos de su chirru d. de su cursu, est pretzedente a su progetu urbanìsticu de Pietro Cadolini, ca b'est isculpida la datat 1838 (chi non pro àteru si diat pòdere referire a sa ristruturatzione de un'edifìtziu preesistente) oru·oru de una de sas mustras de sos duos portales de fatzada, arrichidos dae trabeazione aggettante e colunnas isculpidas in sa locale trachite ruja.
Acasàgiat su Museu Casa Deriu.
S'androne de intrada est caraterizadu - segundu una casta difusa in sas antigas abitatziones bosane - de sa presèntzia de tres arcos. Unu dat atzessu a sos magasinos, s'àteru a su vanu iscala su tzentrale, mentras su de tres tenet funtzione ornamentale.
Su fundu de sos tres livellos est sa matessi: duos aposentos de majores dimensiones cun incraro subra de su cursu, duos minores cara a sa pratza Modoleddu a N e duos piticos ambientes internos sena presas de lughe.
Su primu a bellu est riservadu a sas mustras temporàneas, cumpresa una saletta destinada a s'espositzione de s'artesania locale. Su de tres a bellu acasàgiat sa pinacoteca tzìvica permanente "Collida Melkiorre Melis", ligada dae sos erederis Melis a su Comunu de Bosa in su 1989.
Su pranu nòbile, chi fiat riservadu a abitatzione padronale, est un'esèmpiu intatu de abitatzione de su Otighentos pro famìlias de tzensu elevadu, in impreu finas a unu passadu reghente cun arredos in grandu ala originales. S'atuale assentu de s'apartamentu proponet unu percursu tzirculare, partinde dae s'intrada a manca de su pianerottolo, chi cunsentit s'atzessu a su salotto, comunicante cun sa càmera de letu (cun atacadu guardaroba). De inoghe si colat pro una pesada de anticàmera, cun dòpiu atzessu a sa sala de pràngiu, de cale s'essit torra subra de su pianerottolo a traessu de unu cùrtziu passadissu ricavadu cun tramezzi de linna, chi costituint sos muros de sos servìtzios igiènicos e de àteru ambiente destinadu cun probabilidade a sa tzerachia.
Intre sos arredos e sas decoraduras sunt pregevoli su parquet de su salotto, cun motivos geomètricos aia torradu a leare de sos ornati de sa bòveda a fintos cassetones; su pamentu de sa càmera de letu in maioliche de manifattura campana de su sèculu XIX, bene armonizadas cun sa bia pintada cun curnisas e vasos de frores de gustu neosettecentesco; in fines sos ornati Jugendstil de sa sala de pràngiu, ascrivibili a su primu deghènniu de su Noighentos.

Bibliografia
F. Masala, Architetura de s'Unidade de Itàlia a sa fine de su'900, cannaca "Istòria de s'arte in Sardigna", Nùgoro, Ilisso, 2001, pp. 88, 90;
M.A. Scanu, "Decoradores e decoradura pitòrica in Sardigna intre Ecletismu e Liberty", in Mediterranean Studies. Cultura, Istòria, Geopolìtica de sas Regiones de su Mediterràneu e de s'Europa, Casteddu, Hen Kai Pan, 2002;
S. Carboni, "Museu de Casa Deriu e Collida Atza", in Bosa intre abba e fogu, Bosa, Comunu de Bosa, 2004.