Arte gòticu-italiana

Bultzi, crèsia de Santu Sebastiano, depositzione

A sa tzirculatzione tirrènica de artistas e de sos manufatos issoro si devet referire sa saca in Sardigna de isculturas e pintados prodùidos in Itàlia tzentrale, in particulare de sas istàtuas de linna polìcromas chi cumponent su grupu de sa "Depositzione de sa rughe", ascrivibile a sas primas dècadas de su sèculu XIII, giai in sa crèsia de Santu Pedru de sa Rughe e oe in sa crèsia de Santu Sebastiano a Bultzi.
De custu flussu de òperas de arte mescamente de sa Toscana, ativu totu su cursu de su sèculu XIII, s'àrea arbaresa paret àere cunservadu sos documentos prus folti e significativos. A su pari de sos prus antigos intre sos còdighes musicales oe in su tesoro de sa catedrale aristanesa, miniati a fùrriu a su 1275 fortzis in su "scriptorium" de sa crèsia majore de Arezzo, fintzas su dossale de sa "Madonna e Santi", giai in sa catedrale de Santa Justa e oe in s'artzpiscamadu de Aristanis, atribuidu a su pisanu Maestro de San Torpè e pintadu a tèmperat subra de tàula a fùrriu a su 1300, diat pòdere èssere lòmpidu a Sardigna pro su tràmite de su cumandu frantziscanu, indiritzada a su chi bessat itàlicu e aberta a sas innovatziones gòticas.
In su 1297 paba Bonifàtziu VIII creat su "Regnum Sardiniae et Corsicae" e, incurante de s'ogetiva situatzione de sa Sardigna partzida intre su giuigadu arbaresu (a cudda data s'ùnicu superstite de sos rennos medievales sardos) e sos sennores pisanu-genovesos, l'afeat a Giagu II re de Aragona. In su 1323 su piseddu Alfonso isbarcat in s'ìsula e dirighet a sa bia de Casteddu pisana pro l'istrìnghere de assèdiu; in su 1326 su Casteddu casteddàiu si cunsignat de su totu a sos Aragonesos.
Nointames petzi a Casteddu custu eventu serrat su tziclu de sa tziviltade artìstica signada dae presèntzias itàlicas; in su restu de s'ìsula, petzi cun gradualidade a sas rotas cummertziales e culturales chi faghiant capu in Pisa e Gènova si sostituint cuddas mediterràneas intre Nàpule, sa Sardigna e Bartzellona, e a sos produtos artìsticos de su Gòticu italianu sos de su Gòticu catalanu.
Pro s'intreu cursu de su sèculu XIV su giuigadu de Arbaree contina difatis a importare isculturas gòticas de butega toscana, comente a atestant s'istàtua marmòrea de su "Santu pìscamu", firmada dae Nino Pisano e ascrivibile a su 1360 belle, in sa sagrestia de su San Frantziscu, o cudda de linna de s'"Annunciata" in sa catedrale de Aristanis, chi istùdiet reghentes ant sutràidu a s'àmbitu propriamente pisanu de sa butega de Andrea e Nino, pro la torrare a sa produtzione de una butega toscana ativa intre Pisa, Siena e Lucca intre sa fine de su XIV e li cumintzet de su sèculu XV.
Matessi collocatzione cronològica e de àmbitu formale cumbenit a s'"Arcànghelu Gabriele", oe in sa parrochiale de Sagama: sa datatzione tarda de sas duas òperas costituit la torrat a proare de s'orientamentu itàlicu de sa cultura artìstica arbaresa finas a sos limenàrgios de su sèculu XV, dèvidu a sa polìtica anticatalana de Marianu IV de Bas-Serra, giùighe de Arbaree.
Dae su 1347 finas a s'annu de sa morte sua, acontèssida in su 1376, Marianu IV est sa forte personalidade chi ghiat non petzi s'elaboratzione de su "Còdighe rurale" e, cun cada probabilidade, sa prima e bera fase formativa de su corpus giurìdicu de sa "Carta de logu", ma fintzas cada àteru "messàgiu espostu" in s'àmbitu de su giuigadu arbaresu, e cada initziativa culturale chi bi si connetet, finas dae sa sua in antis aparitzione in beste de donnicello in s'imàgine pintada de sa "Pala de Otzana", esecutada a tèmperat subra de tàula intre su 1339 e su 1344 pro sa catedrale ottanese de San Nigola.
Est in issu chi si devent, in su cabudanni 1353, sa segadura de sas relatziones de alleàntzia cun Pedru IV su Tzerimoniosu e su cumintzu de sa gherra aberta cun s'Aragona, aende·si concruida (a pustis de sa sua mortas) cun sa derrota arbaresa subra de su campu de Seddori in su 1409 e tando, in su 1410, cun s'intreu territòriu isolanu in manu aragonesa, francu su marchesadu de Aristanis surbidu in su 1478 e posca intradu a sos cumintzos de su sèculu XVI, paris a s'intrea ìsula, a fàghere parte de sos dòminos de sa Corona de Ispagna.

Aggiornamento

8/6/2026 - 13:47