Anela, Crèsia de Santa Maria de Mesumundu

Anela, Crèsia de Santa Maria de Mesumundu. Foto de Costantina Tuveri, 1996, de Catàlogu BBCC RAS

S'abitadu de Anela s'agatat in zona montagnina, a 450 m slm. Su territòriu suo est lambito de su riu Tirso e de una sèrie de cursos de abba de minore batida, chi rendent su terrinu in manera piessigna fertile. Sa crèsia est aorada in unu giassu de su campu.
Sa crèsia de Santa Maria de Anela torrat in su panorama de s'architetura romànica "minore", nointames non priva de interessu pro bia de s'orgànica insertada in su paesàgiu. Gasi comente sa crèsia de San Saturnino de Usolvisi in agru de Bultei, fiat istadu donada a sos mòngios camaldolesos de su pìscamu de Castrat in su 1163. Sa crèsia, mononavata, est realizada in contzas bene squadrati dae pedra sedimentaria crara. Sa fatzada fiat istadu torrada a costrùere de sighida, mentras sos costàgios e s'àbside sunt riconducibili a sa fàbrica romànica. In sos costàgios s'aberint tres monofore cun strombo lisu, in manera lèbia archiacute; una s'aberit in s'àbside orientada a N/E. In su costàgiu d. s'aberit unu portale architravato iscumpassadu dae arcu de iscàrrigu a ses torradu a pesare e modanato.

Istòria de sos istùdios
Pro su paisu e sa crèsia de Anela si bidant sa boghe "Sassari" de Vittorio Angius, cumpresa in su "Ditzionàriu" de Goffredo Casalis (1849), e su traballu de Giovanni Ortu (1970). Subra de sa diòtzesi de Castro, cale Anela aparteniat, si consultet su volùmene de Francesco Amadu (1984). De su 1990 est su traballu de Ginevra Zanetti, chi incuadrat sa crèsia de Santa Maria intre sos edifìtzios sardos apartentos a s'òrdine camaldolesu, mentras de su 1993 est s'ischeda sintètica in su volùmene de Roberto Coroneo subra de s'architetura romànica, chi còllocat su monumentu in sa segunda metade de su sèculu XII.

Bibliografia
V. Angius, ''Sassari'', in G. Casalis Dizionario geografico storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna, XVIII, Torino, G. Maspero, 1849, p. 324, n. 5;
G. Ortu, Anela: ambiente, uomini, fatti, Ozieri, Voce del Logudoro, 1970, pp. 29-35;
G. Zanetti, I Camaldolesi in Sardegna, Cagliari, Fossataro, 1974, pp. 125-129;F. Amadu, La diocesi medioevale di Castro, Ozieri, Il Torchietto, 1984, pp. 19-24;
T. Oppes, Il Goceano, Cagliari, Edisar, 1990;
R. Coroneo, Architettura romanica dalla metà del Mille al primo '300, Nuoro, Ilisso, 1993, scheda 48;
R. Coroneo, Chiese romaniche della Sardegna. Itinerari turistico-culturali, Cagliari, AV, 2005, pp. 62-63.

Comente arribbare
Si lassat sa SS 131 a s'artària de Macumere e s'imbocca sa 129 cursende·la pro belle 15 km. Si girat tando a s. pro imboccare sa 128 bis. A pustis de unos cantos km si crompet Anela. In pessu chi superadu s'abitadu, in diretzione de Bultei, s'agatat sa crèsia de Santa Maria, nòdida comente a Sennora Nostra de Mesumundu o Madonna de sas Rose.