Ula Tirso, Diga de Santa Chiara

Sa diga de Santa Chiara est unu maestosu isbarramentu artifitziale (longu 270 metros e artu 70), oe dismesso. S'agatat in su territòriu de Ula Tirsu; paisu, custu ùrtimu, assetiadu in sa regione istòrica de su Barigadu. Sos traballos pro sa realizatzione de custa òpera de ingenieria idràulica fiant cumintzadas in su 1918, cando, finida sa Grandu Gherra, si chircaiant solutziones a s'annoso problema de sa sicagna, a sas problemàticas ligadas a sa presèntzia de malesanos terrenos malarici e a su bisòngiu chi creschet de energia elètrica in unu territòriu piagato de sa poberesa.
Sa progetatzione fiat istada afidada a s'ingenieri Angelo Omodeo, de cale aiat pigadu su nùmene su lagu artifitziale originadu dae su fràigu de sa diga. A dirìgere sos traballos fiat istadu, imbetzes, s'ingenieri Giulio Dolcetta, figura ligada a sas grandu òperas de bonìfica de s'Ìsula. S'inauguratzione de su grandu fràigu retilìneu, a arcos mùltiplos, poggiante belle de su totu subra de unu bancone cumpatu de trachite, si fiat tentu su 28 abrile de su 1924 a sa presèntzia de su re de Itàlia, Vittorio Emanuele III.
In manera cuntemporànea a sos traballos agabbados a su fàbricu de su grandu isbarramentu si fiat protzedidu a sa demolitzione de su piticu burgu de Zuri, chi s'agataiat a 88 metros subra de su livellu de su mare e chi diat èssere istadu sena remèdiu afundadu dae s'abba de su lagu. Su paisu fiat istadu riedificato a monte, paris a sa crèsia de Santu Pedru de Zuri, intre sos monumentos prus importantes de s'architetura medievale isolana, chi, ismontada, fiat istada in manera fidele torrada a costrùere contzo pro contzo. Sa crèsia in chistione devet s'importu suo a sa presèntzia de un'iscritzione chi, in prus de nde fàghere torrare a artziare cun tzertesa su fràigu a su 1291, identìficat s'identidade tantu de su cumandu (in sa pessone de sa badessa Sardigna de Lacon, verosimilmente ligada dae raportos de afinidade a su casato de sos judikes de Arborea), cantu de s'architetu in su mastru Anselmo de Como. Intre sas figuras in rilievu subra de su portale, in prus de San Pedru cun sas craes, compare una figura in bestire monacale, prostrata, verosimilmente identificàbile cun sa badessa Sardigna de Lacon.
S'edifìtziu religiosu si signalat, in prus, pro un'interessante motivu decorativu in rilievu, chi s'agatat in su capitellu cumprèndidu intre su costàgiu deretu e su muru de s'àbside, de medas interpretadu comente a sa prus antiga rapresentatzione de ballu sardu.
Sas abbas de su lagu Omodeo cuant tesoros: unu padente fòssile chi torrat a artziare a 20 milliones de annos a oe e importantes apretos archeològicos, comente a un'insediamentu prenuràgicu, domus de janas e tumbas de sos gigantes.
Su fràigu de sa diga de Santa Chiara aiat bidu impinnados 16.000 operajos (medas de sos cales fèminas). De issos bene 56 perirono durante s'esecutzione de s'òpera, cumpresa sa sorre trentunenne de Antonio Gramsci, Emma.
A inghìriu a sa fine de sos annos '60, in ocasione de una de sas periòdicas verìficas a cales s'istrutura fiat sutaposta, fiat istada cumproada sa presèntzia de importantes lesiones in unos cantos puntos crìticos de s'isbarramentu, in particulare in curtzesa de sos contrafortes. Tale istadu de cosas aiat cumportadu sa chirca de solutziones noas chi esserent in gradu de pònnere fronte a sa vieppiù chi creschet recherta de risursas ìdricas in gradu de satisfàghere tantu sos bisòngios agrìculos, cantu sas ligadas a s'àmbitu industriale, ispetzialmente in bista de sa realizatzione de su polu industriale de Otzana.
Su 23 ghennàrgiu de su 1997 fiat istada inaugurada una diga noa, intitulada a sa giuighissa Elianora de Arbaree, chi aiat sostituidu de su totu sa de Santa Chiara. A pustis de in prus de 70 annos de esertzìtziu, sa diga de Santa Chiara fiat bènnida dismessa e como giace semisommersa in su lagu artifitziale chi issa matessi aiat creadu.