Sòrgunu, Crèsia de San Mauro

Sòrgunu, Crèsia de Santu Mauro. foto de Catàlogu Natzionale BBCC, nùmeru de catàlogu 2000244488

Su giassu de su santuàriu de su campu de San Mauro a Sòrgunu est subra de sos montigros de su Mandrolisai, a 700 m s.l.m., a sas pende·nos de su Gennargentu. Sa zona rapresentat su tzentru geogràficu de s'ìsula e est un'ativu tzentru agrìculu e de villeggiatura, in un'ammajadore paisàgiu naturale, cugugiadu pro su 60% de padentes e ricu de benas. Non mancant testimonias de s'antighidade: abbundant sos giassos nuràgicos e si rilevat una forte cuntzentratzione de tumbas de gigantes, domus de janas e menhir.
Sa crèsia faghet parte de unu cumplessu architetònicu costituidu dae un'agregadu de abitatziones a ischierat a unu e duos ambientes, chi pigant su nùmene de "cumbessias" o "muristenes", impreados a s'allògiu de sos pellegrinos in ocasione de sa festa in onore de San Mauro. Si disponent segundu un'ischema a cuadrilàteru irregulare, dende orìgine, cun sa crèsia, a unu bidditzolu chi s'adagia subra de un'ampra badde a sos pees de su Monte Lisai.
In su cursu de su restàuru de sos annos otanta de su sèculu passadu sunt istupados elementos chi ant permìtidu de datare cun pretzisione sa crèsia de San Mauro de Sòrgunu a su 1574. Siat pro cunfrontos formales siat pro s'achirimentu de fontes noas documenta·los est possìbile a assignare sa paternidade progetuale de s'edifìtziu, pro sas partes in manera istrinta manieristiche, a Giorgio Palearo Fratino, ingenieri militare addetu a sas òperas beras e a sas fortificatziones de sa Sardigna suta Tilipu II de Ispagna. S'edifìtziu si còllocat subra de sa sia de sos pesados intre sa fine de su Chimbighentos e su de tres bator de su Seschentos a Nughedu, Ardaule, Gavoi e Atzara.
Sa crèsia repitet s'ischema planimètricu catalanu de s'àula ùnica bortada a carrada cun presbitèriu cuadrangulare torradu a pesare, cursadu dae unu cornicione aggettante e serradu dae una chirra balaustrato in vulcanite. S'ispàtziu internu de s'àula est ritmato de lesene in vulcanite murra intercalate de edìcolas de altare tardorinascimentali. Sas lesene serbint a rèere sos sottarchi de sa furriada e sunt signaladas a s'esternu de una secuèntzia de robustos contrafortes.
Sa fatzada a terminale a bellu est signada a sos chirros de duos contrafortes oblìcuos, privos de bera funtzionalidade istàtica; a su tzentru s'aberit unu portale lunettato classicheggiante, derivadu dae modellos palladiani comente de su restu sas edìcolas internas. Su prospetu est pretzèdidu dae una scalinata acostagiada dae alas in muratura a sa cale tzima istant duas concas leonine chi reent iscudos de Aragona.
Su rosone s'aberit a s'in subra de su portale cun unu diàmetru de 4,5 m e resurtat èssere su prus mannu intre sos esemplares sardos. Si connoschent àteros esèmpios in sas parrochiales de Neunele, Atzara, Gavoi e àteras, totus de sos sèculos XVI e XVII, ma si puru sìmiles in sos elementos decorativos, non crompent 1,5 m de diàmetru. Resurtat marcadu in unu chircu cumpostu dae 14 colonnine, iscumpassadas dae piticu capitellu isculpidu subra de tres caras, chi movent de un'elementu tzirculare, traforato a rughe, e si collegant cun arcos a totu de ses rugrados e in manera vària sagomati. Su rosone, si puru insertadu in unu cuntestu in cale cunvivent in manera sintètica limbàgios gòticu-ispànicos e tardorinascimentali, paret torrare a intèndere de modos derivantes de s'Itàlia meridionale.

Bibliografia
R. Serra,-G. Cavallo, "Il Santuario di S. Mauro a Sorgono (Nuoro)", in Studi Sardi, XXIII, 1975;
G. Cavallo, "Il rosone di S. Mauro di Sorgono ed il suo restauro", in Atti della Facoltà di Ingegneria dell'Università di Cagliari, 15 bis, anno IX, n. 1, dicembre 1980;
F. Segni Pulvirenti - A. Sari, Architettura tardogotica e d'influsso rinascimentale. Nuoro, Ilisso, 1994, scheda 74..

Comente arribbare
S'agatat a unos 5 km de su tzentru abitadu de Sòrgunu, subra de su caminu pro Ortueri.