Silanos, Cumplessu de Santa Sabina

S'àrea archeològica, chi cumprendet fintzas sa crèsia medievale de Santa Sabina (Santa Sarbana), est situada in sa pranura de Silanos, in su Màrghine, regione de sa Sardigna tzentru-setentrionale.
Su cumplessu est costituidu dae unu nuraghe, unu bidditzolu, una tumba de gigantes e unu putzu sacru. Sa presèntzia de sa crèsia de Santa Sabina (de època medievale ma totora meta de devotzione populare) documentat sa contiguità de testimonias de èpocas diversas e s'insistèntzia de su caràtere de sacralidade de su logu de tempos remotos meda finas a oe.
Su nuraghe, monotorre (diàmetru m 12,60; artària resìdua m 8,60), est realizadu cun blocos de predamolina de grandu dimensiones, rifinidos cun majore cura in sas partes artas de su paramentu. S'intrada, orientadu a sud (larghesa m 1,20; artària m 1,82), ponet in unu passadissu (larghesa m 1,20; longària m 5,00) cun bòveda digradante cara a s'intrada a sa càmera e cun muros aggettanti. In su muru deretu de su passadissu s'aberit una nitza de passadissu sub-retangulare cun ghenna a forma de trapètziu architravata, mentras a manca est su vanu-iscala, cun intrada a forma de trapètziu architravato (larghesa m 1.05, artària m 2,37) e setzione ogivale (largezza mèdia de m 1.00, artària de m 3,88); s'iscala est percorribile finas a s'atuale tzima de sa turre e presentat una feritoia retangulare (m 0,30 x m 0,36). Su passadissu ponet in sa càmera tzentrale, de fundu tzirculare (diàmetru m 4,15), chi cunservat sa cobertura a ogiva (artària m 8,35) e tres nitzas in muru dispostas a rughe.
Su nuraghe est datàbile a su 1600-1000 a.C.
In s'àrea antale su nuraghe e in s'oru de sa cresiedda de Santa Sabina sunt individuàbiles sos rastros de su bidditzolu nuràgicu, costituidu dae cabannas a fundu tzirculare. S'abitadu fiat istadu torradu a impreare in època romana.

Istòria de sos iscavos
Su nuraghe est istadu de reghente fossadu a cura de sa Soprintendenza pro sos Benes Archeològicos de sas provìntzias de Tàtari e Nùgoro.

Bibliografia
V. Angius in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu, istòricu, istatìsticu, cummertziale de sos Istados de Sua Maestà su Re de Sardigna, XX, 1850, p. 138;
Ministèriu de sa Pùblica Istrutzione, Elencu de sos Edifìtzios Monumentales, Roma, Tip. Operaja Rumana Cooperativa, 69, 1922, p. 157;
A. Taramelli, "Fògiu 205 (Capo Mannu)", "Fògiu 206 (Macumere)", in Editzione Archeològica de sa Carta de Itàlia, Florèntzia, Istitutu Geogràficu Militare, 1935, p. 12, n. 24, p. 13, n. 24a, 25;
C. Zervos, Sa civilisation de sa Sardaigne, du début de s'énéolithique à sa finas de sa période nouragique : 2. millenaire, 5. siecle avant notre eras, Paris, Cahiers de arte, 1954 (e. italiana: Tàtari, Carlo Delfino, 1980), p. 47, fig. 19;
A. Moravetti, Chircas archeològicas in su Màrghine-Planàrgia. Su Màrghine - Monumentos, Parte prima. Tàtari, C. Delfino, 1998 (Sardigna archeològica. Studios e monumentos; 5), pp. 533-538;
A. Moravetti, Chircas archeològicas in su Màrghine-Planàrgia. Sa Planàrgia – Anàlisi e monumentos, Parte segunda. Tàtari, C. Delfino, 2000 (Sardigna archeològica. Studios e monumentos; 5).

Comente arribbare
Si lassat sa SS 131 a s'artària de Macumere, pro imboccare sa SS 129. Subra de sa s. s'adobiat su bìviu pro sa SP 6 conca a Silanos. Superadu su tzentru abitadu si sighint sos indicos pro su nuraghe e sa crèsia de Santa Sabina, aorados in abertu sartu.