Settimo San Pedru, Crèsia de San Pedru

Su paisu s'agatat in su Campidanu de Casteddu, a unos 13 km a N/E de su cabulogu.
Sa prus antiga atestatzione subra de sa parrochiale de Settimo San Pedru torrat a artziare a su 1442, annu in cale s'artzipìscamu de Casteddu Matteo Ioffre l'aiat cunsagradu. Non paret però possìbile torrare a custa data calicuna istrutura de s'edifìtziu atuale, a mancu chi non si cunsìderet s'ipòtesi chi sa crèsia siat istada fraigada in cuntemporànea a sa crèsia de San Giagu in Casteddu, sa cale fràigu (o mègius sa de su campanile) torrat a artziare a sos matessi annos (1438-42).
S'ipòtesi diat pòdere èssere cunfortada dae su fatu chi bi sunt lestros assimìgios intre sas nervaduras e intre sas gemmas de sas bias istellares in sos duos presbìteros (sa capilla mayor in sa crèsia de Casteddu si podet cunsiderare coeva a sa turre campanaria). Nointames paret pagu dàbile chi a su de foras de sa tzitade de Casteddu si printzipiaret su fràigu de fàbricas noas, a su mancu in s'interis chi non si fiant concruidos de su totu sas disamistades intre sa Corona de Aragona e sos rebellos de su Marchesadu de Aristanis (1478). Duncas sa fàbrica de s'edifìtziu andat collocada a sos cumintzos de su sèculu XVI.
In un'atu notarile de su 1564 sos cummitentes su fràigu de su presbitèriu de sa parrochiale de Santu Ambrogio in Pauli inditaiant comente a modellu - a sos picapedrers chi diant àere dèvidu acumprire su traballu - sa capilla major de sa parrochiale de Settimo, tando a cudda data giai chi esistit.
S'edifìtziu cunservat de su primitivu impiantu tardogòticu sa fatzada, sa navada e su presbitèriu, mentras sas capellas e sos ùrtimos duos òrdines de su campanile resurtant annantas de su XVII e de su sèculu XVIII.
Su prospetu presentat terminale ladu cun merlatura, portale strombato a arcu agudu, mannu oculo tamponato (a su cale tzentru est como una ventana cuadrangulare), campanile a canna cuadrada in asse subra de su ladu s., mentras subra de cuddu d. est unu contraforte chitu.
Sa navada est partzida in chimbe campadas, signadas dae sos sottarchi de sa bia a ses agudu; unos cantos contrafortes laterales abarrant lìberos, ca pagas capellas, e in momentos diversos, sunt istadas abertas longu sa navada. Sas capellas sunt petzi chimbe, e sas ùrtimas duas gasi profundas chi fungono de navada. Sas àteras tres sunt totus diferentes, e una de issas, cudda suta de su campanile, resurtat datada cun pretzisione ca un'iscritzione nd'atestat su fràigu, paris cun sa turre campanaria, in su 1627. Custa capella, si puru fraigada in su sèculu XVII, tenet formas detzisamente gòticas, cun s'arcu de atzessu inflesso terminante "a lìgiu", chi presentat un'ornadu a fogliame istilizadu.
Sa segunda capella a s., nointames sos arcos suos a ogiva e sa bia istellare sua, est posteriore a sos bratzos de sa navada e a sa capella, cun bia ellìtica, chi las istat in cara.
Sa capilla major, sopraelevata respetu a s'àula, tenet fundu cuadradu e est prus bassa e prus istrinta de sa navada. Chimbe gemmas pendule ornant sa bia istellare sua. Duos contrafortes oblìcuos, visìbiles de s'esternu, bilantziant sas ispintas de sos arcos in diagonale de sa bia.

Istòria de sos iscavos
Istudiada in pretzedèntzia de Renata Serra, sa crèsia est ogetu de una sintètica ischeda in su volùmene de Francesca Segni Pulvirenti e Aldo Sari subra de s'architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu (1994).

Bibliografia
R. Serra, "Le parrochiales de Assèmini, Sestu e Settimo San Pedru. Nòdidas pro un'istòria de s'architetura tardogòtica in Sardigna", in Atos de su de XIII cungressos de istòria de s'architetura. Sardigna, I, Roma, 1966, I, pp. 225-243;
R. Serra, "S'architetura sardu-catalana", in sos de I Catalanos in Sardigna, a cura de J. Carbonell-F. Manconi, Cinisello Balsamo, Silvana, 1984, pp. 125-154;
F. Segni Pulvirenti - A. Sari, Architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu. Nùgoro, Ilisso, 1994, ischeda 9.