Sassari, Palatzu de sa Provìntzia

Su palatzu faghet parte de s'assentu monumentale de pratza de Itàlia, sa prus importante de sa tzitade de su Otighentos. A su tzentru pesat su monumentu cun s'istàtua marmòrea de Vittorio Emanuele II.
In su cursu de s'Otighentos fiant bènnidos realizadas numerosas òperas e infrastruturas chi aviaiant Sassari a s'uniformare a su protzessu de modernizzazione tìpicu de cuddos annos. De sighida a s'unidade de Itàlia si fiat protzedidu a su fàbricu de sos palatzos provintziales, sedes de Prefeturas, chi sumaiant ufìtzios, salas de rapresentàntzia e de adunanza a s'abitatzione de su Prefetu.
Su palatzu s'incrarat subra de su chirru NE de s'ampra àrea cuadrangulare de pratza de Itàlia costituende·nde su bàndidu funda·las iscenogràficu. S'istrutura architetònica est ancora oe s'apretu prus significativu e in manera simbòlica pregnante de sa pratza. Giai in su 1872 su Cussìgiu provintziale aiat istituidu una cummissione pro s'achistu de Palatzu Ducale o, in alternativa, pro su progetu de màssima de un'edifìtziu chi pro decoru, amprura e comodidade poderet rispòndere a sos bisonget de sa Provìntzia. Aiat prevàlidu, non sena polèmicas, sa segunda ipòtesi caldeggiata de su partidu moderadu tando a su pòdere e osteggiata de su partidu progressista chi invocaiat una majore austeridade in s'ispesa pùblica. In manera contemporànea s'amministratzione comunale, fintzas issa de orientamentu moderadu, aiat deliberadu de tzèdere a tìtulu de badas s'àrea de su chirru NE de sa pratza de Itàlia.
S'incàrrigu fiat istadu afidadu a su cavalier Giovanni Borgnini, su cale aiat pretèndidu de èssere acostagiadu dae s'ingegner Eugenio Sironi chi aiat finidu pro assùmere su ruolu de progetista e diretore de sos traballos, mentras a su primu aiat tocadu unu ruolu de supervisione subra de sa fàbrica. Sos traballos si protrassero de su 1873 finas a su 10 trìulas de su 1880 cando fiat intradu in funtzione su relògiu tzìvicu a coronamentu de sa fatzada.
In manera esterna s'edifìtziu est impostadu segundu atzentos neorinascimentali, cun unu corpus tzentrale in leve aggetto, scandito in sos pranos superiores de ses semicolonne corìntzias de òrdine gigante chi digradano in lesene segundende su lèbiu arretramento de sos corpos laterales. In s'ammenta e nointames s'adesione a stilemi acadèmicos bastante istandardizados su palatzu si còllocat siat pro sas dimensiones siat pro sa funtzionalidade de sos ispàtzios siat, ancora, pro sa calidade de sos interventos decorativos, intre sos mègius edifìtzios amministrativos de Itàlia.
Intre su 1878 e su 1882 su catanese Giuseppe Sciuti aiat decoradu su salone consiliare, mentras sas àteras salas de rapresentàntzia fiant istados afidadas, intre su 1877 e su 1878, a sos pintores Giovanni Dancardi e Davide Dechiffer.
S'afriscu de sa bia presentat un'ampra e cumplessa allegoria de s'istòria de Itàlia chi de s'iscura fase primigenia arribbat acumprende·si finas a cumprèndere sa luminosa edade moderna. In custu iscenàriu campeggia in apoteosi sa figura de Vittorio Emanuele II chi, sustentende sa figura de s'Itàlia liberada, promovet su progressu, rapresentadu dae una locomotiva e de su telègrafu. S'òpera in su cumplessu rapresentat un'importante esèmpiu de verismo istòricu de segundu Otighentos, chi bidiat in su Sciuti unu de sos printzipales esponentes.

Istòria de sos istùdios
Una rassegna de sos istùdios s'agatat in sa bibliografia relativa a s'ischeda in su volùmene de s'"Istòria de s'arte in Sardigna" subra de s'architetura oto-novecentesca (2001).

Bibliografia
F. Masala, Architetura de s'Unidade de Itàlia a sa fine de su '900. Nùgoro, Ilisso, 2001, ischeda 19.