Sassari, Mina de s'Argentiera

Sa mina de s'Argentiera est situada in una ditzosa positzione, ue si concruint duas piticas baddes separadas dae un'altura chi dòminat s'aglomeradu in sa cala de San Nicolò. A s'internu de s'àrea est fruibile su museu de su MARE - Mina Argentiera. Sa mina fiat istadu interessada, in su 1838, de un'aventurosa esploratzione de s'iscritore frantzesu Honoré de Balzac, finida in modu in manera estrema negativu, sa mina fiat istadu rilevada a metade Otighentos de una sotziedade belga, a sa cale aiat achidadu sa Sotziedade de Corr'e boi, chi sa dismise in su 1963. Sa fase prus fortunada de s'Argentiera arribbat finas a sos annos Quaranta fintzas cun una notèvole espansione de fàbricos.
Sos tres nùcleos printzipales Mina Betza, Plata e Argentiera sunt serentes a su mare cun un'andamentu articuladu de sos caminos, derivadu dae sas curvas de livellu de su territòriu.
Su primu insediamentu s'est isvilupadu a monte longu sos chirros de su caminu, mentras su sutzessivu nùcleu de sa laveria e de sos impiantos industriales cara a su mare ant favoridu sa nàschida de un'ispiatzu, chi oe aparit stravolto de discutìbiles interventos: una pesada de rotonda cun un'arredu urbanu de su totu stonato respetu a sas preesistenze, derivada dae unu pranu de cunversione turìstica, blocadu in su 1981 de su pretore de Sassari pro irregularidade e abusos. Bi sunt posca sos edifìtzios isolados - s'asilu, sa crèsia, su tzìnema, sa foresteria - e disseminati in un'ampru ispàtziu.
Sa singolarità de s'Argentiera est dada dae sa laveria, realizada cun unu materiale de su totu insòlitu - sa linna pitch-pine - pro rèndere prus lèbia s'istrutura e prus fàtziles sos càmbios de alas guastadas. S'esternu presentat una sèrie de volùmenes agregados a livellos diversos, mentras l'interno, oramai abbandonadu, cunservat ancora elementos mecànicos degradados.
Sunt interessantes fintzas unos cantos fàbricos presos a su limbàgiu ratzionalista: sa sede de sa diretzione rivelat modos agiornados e funtzionales, cun volùmenes geomètricos subra de 'pilotis' e ventanas in longària, sa cobertura a terratza e barandìllias metàllicas. In manera contrària a su sòlitu, sa palazzina non sovrasta s'aglomeradu ma est acontzada suta de unu costone in manera parallela a sa badde, pro evitare sos binti prevalentes. Cunservat ancora sas palmas comente a elementu distintivu de su birde in tundu.
Sa crèsia, imbetzes, costruida in sos annos Quaranta a su cùcuru de una longa scalinata, dòminat s'insediamentu, mentras su tzìnema est collocadu a ridosso de su mare.
Fintzas su dopolavoro est costruidu in manera ratzionale e s'adatat a s'andamentu semitzircolare de su giassu in cale pesat, oe in manera grae alteradu dae sos interventos de ristruturatzione turìstica.
Sos edifìtzios residentziales, in gènere a duos pranos, sunt in manera vària distribuidos a inghìriu a sos impiantos printzipales e tenent in gènere volùmenes simpres e sutaliniados dae avancorpi, s'in casu de sas abitatziones plurifamiliari chi torrant a artziare a su primu Noighentos.
Sa mina faghet parte de su Parcu Geominerario, Istòricu e Ambientale de sa Sardigna, reconnotu dae s'UNESCO.

Istòria de sos istùdios
Sa mina est cumpresa in sas printzipales òperas subra de s'archeologia industriale in Sardigna.

Bibliografia
R. Togni, "Su cumplessu mineràriu de s'Argentiera", in Archeologia industriale, 1984, n. 5, santugaine, pp. 5-14;
S. Mezzolani-A. Simoncini, Sardigna de sarvare, Paesàgios e architetura de sas minas, Nùgoro, Archìviu fotogràficu Sardu, 1993, pp. 301-310;
F. Masala, "Architeturas mineràrias in Sardigna intre revivals e ecletismu", in S'òmine e sas minas in Sardigna, a cura de T.K. Kirova, Casteddu, 1993, pp. 115-126;
W. Paris, "S'architetura de su tzentru mineràriu de s'Argentiera", in S'òmine e sas minas in Sardigna, a cura de T. K. Kirova, Casteddu, 1993, pp. 131-136;
F. Masala, Architetura de s'Unidade de Itàlia a sa fine de su '900. Nùgoro, Ilisso, 2001, ischeda 48