Sassari, Crèsia de Santu Agostino

Sa crèsia pesat in s'ala nord de sa tzitade, a paga distàntzia de su tzentru istòricu.
Sos traballos de fàbricu de sa crèsia de Santu Agostino fiant istados printzipiados a fùrriu a su 1574, comente a resurtat de su prus antigu documentu in cale si faeddat de s'edifìtziu, e si protrassero pro belle unu trentennio, de pretzisu finas a su 1605, annu in cale fiat bènnidu acabada sa fatzada gràtzias a sa lassa testamentària de su nòbile tataresu Juan Deliperi Vaca. Sas formas originàrias si sunt cunservadas in sa belle totale integridade, fata etzetzione pro sa fatzada, afortida in su 1952 cun s'annanta de unu pòrticu, e pro su campanile, torradu a costrùere pro oviare a graves problemas de òrdine istàticu. Sas chi abarrant istruturas fiant istados sutapostas a unu restàuru de tipu integrativu. S'ischema compositivu est cuddu, de longa traditzione in s'Ìsula, de su Tardogòticu catalanu, cun àula a navada ùnica partzida in chimbe campadas dae grandu arcos a ses agudu retos de robustos pilastros adossados a sos contrafortes laterales. A ogni campada currispondet una capella pro chirru; subra de su fundu de s'àula est su presbitèriu, prus bassu e istrintu e a fundu cuadradu, cale s'atzedet a traessu de un'arcu a ses agudu. Sa cobertura de sa navada est dada dae su susseguirsi de chimbe bias a crusiera costolonate cun gemma pendula; aguale sistema est adotadu in sa capella absidale, in sa cale gemma est rafigurada a bassu-relevu una Madonna cun su Pipiu de gustu popolaresco.
Sas aberturas e sas bias de sas capellas laterales presentant una diversidade de caràteres dèvida a su fàbricu acontèssidu in momentos diversos, finas a su de ses deghènnios de su Seschentos: sas castas de sas aberturas vàriant de s'arcu a totu de ses (de tres e de chimbe capellas a dereta e de tres a manca), a s'arcu a de ses ribassato (in antis a dereta), a s'arcu ogivale (segunda e de bator a dereta e in antis, segunda, de bator e de chimbe a manca); pro cantu pertocat sas bias, b'est fintzas una majore variedade: a crusiera nervata e ogrida (in antis e de chimbe a dereta e de chimbe a manca) a crusiera simpre (de tres a dereta), a carrada (segunda a dereta e de tres a manca), a carrada ribassata (de bator a dereta e segunda a manca) e a carrada truncada (de bator a manca). Sas capellas de sa de tres campada, prus profundas respetu a sas unas àteras pro èssere assentadas dae duos campadas, e cun sos arcos de atzessu prus ampros, cunferint s'illusione de un'impiantu a rughe grega.
In sos elementos istruturales (mensole, capitellos, gemmas pendule, intradossi e ghiere de sas arcadas), sa commistione de decoraduras a motivos fitomorfi e antropomorfos de istampu popolaresco cun ornati de tipu classicistico, cales cassetones, dentelli, ovoli, baccellature, rosette, rivelat sos modos operativos tìpicos de sas maestranze locales.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est tzitada dae Vittorio Angius (1856). A pustis de s'istùdiu de Marisa Porcu Gaias subra de s'istòria architetònica de Sassari (1996) est tzitada dae Aldo Sari in su volùmene dedicadu a s'artzidiòtzesi de turritana (2003).

Bibliografia
V. Angius, boghe "Sassari", in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale de sos Istados de S.M. su Re de Sardigna, XVIII quater, Torinu, G. Maspero, 1856, pp. 399-795;
E. Costa, Sassari, III, Sassari, 1937;
V. Mòvida, Architeturas tataresas, Sassari, Gallizzi, 1965;
E. Costa, Archìviu pitòricu de sa tzitade de Sassari (Diplomàticu, Aràldicu, Epigrafico, Monumentale, Artìsticu, Istòricu), a cura de E. Espa, Sassari, 1976;
Origen de su cavallerato y de sa nobleza de su reyno de Cerdeña, a cura de V. Amat de Sanfilippo, Casteddu, 1977;
M. Porcu Gaias, Sassari. Istòria architetònica e urbanìstica de sas orìgines a su ‘600, Nùgoro 1996;
A. Sari, Sa crèsia in s'Artzidiòtzesi de Sassari, cannaca "Aiat pedidu e arte sacra in Sardigna", Sestu, Zonza, 2003.