Sassari, Crèsia de San Donato

S'edifìtziu est in s'internu de sos muros istòricos de sa tzitade.
S'impiantu de sa crèsia de San Donato torrat a artziare a s'ùrtimu bator unu de su sèculu XIII. Su prus antigu documentu chi la pertochet, in cale si dat noa de su status suo de crèsia parrochiale, torrat a artziare a su 1278. Fraigada in formas gòticas de màdrighe italiana, aiat cunservadu s'aspetu originàriu - nointames sos numerosos rimanìgiamentos in su cursu de sos sèculos - finas a sa fine de su Seschentos, cando unos cantos traballos de ampliamentu nd'aiant cumportadu una belle integrale ricostrutzione.
De s'impiantu medievale, chi teniat fundu longitudinale e navada ùnica cun àbside cuadrangulare bortada a crusiera, subravivent ala de su chirru s. de sa fatzada, cun su portale a ses agudu iscumpassadu dae un'oculo tzurpadu, e su costàgiu N, cun portale architravato, duos monofore ogivali a dòpiu strombo e una teoria de archetos pènsiles agudos e trilobati.
Su nou edifìtziu, sa cale fàbrica fiat istadu dirìgida dae s'albanil Pedro Falqui, capomastro ativu a Sassari in fàbricas tziviles e religiosas de su 1676, rispondet a sos cànones classicistici de su Seschentos de eredade herreriana, adotados fintzas in unas àteras crèsias de sa tzitade.
Sa fatzada, in contzas calcàreos a bista e priva de arreos, est delimitada dae duos lesene angulares iscumpassadas dae acroteri troncoconici; a su tzentru, in manera lèbia iscostiadu cara a s., est su portale cuadrangulare contornato cun architrave cale s'acostàgiat cuddu gòticu; a s'in subra, ma a su tzentru, s'aberit una ventana cuadrangulare.
L'interno torrat a leare e amplifica s'austeridade de sa fatzada. S'impiantu est in àula mononavata partzida in bator ampras campadas dae aiais paradu tuscaniche; subra de sa curnisa modanata, chi sighit fintzas in sa capella absidale e poggiante subra de sas aiais paradu, s'impostat sa bia a carrada scandita de tres arconi trasversi e de sas lunette intro sas cales si còllocant sas ventanas cuadrangulares contornate.
Sa capella absidale a fundu cuadradu, prus istrinta e bassa de sa navada, si giunghet a s'àula tràmite un'arcu trìunfa·las a totu de ses in manera piessigna artu; s'ambiente est illuminadu dae una ventana reniforme chi s'aberit subra de su muru de fundu. Sas capellas laterales, bator subra de cada ladu e pagu profundas, tenent arcos de atzessu a totu tondo.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est ogetu de una sintètica ischeda in su volùmene de Roberto Coroneo subra de s'architetura romànica (1993).

Bibliografia
Sa crèsia de S. Donadu in sa tzitade de Sassari, a cura de G. Perantoni Satta, Sassari, 1961;
V. Mòvida, Architeturas tataresas, Sassari, Gallizzi, 1965;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300. Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 151;
M. Porcu Gaias, Sassari. Istòria architetònica e urbanìstica de sas orìgines a su '600, Nùgoro, Ilisso, 1996;
A. Sari, Sa crèsia in s'Artzidiòtzesi de Sassari, cannaca "Aiat pedidu e arte sacra in Sardigna", Sestu, 2003;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu-culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 26.