Sàdili, Ecomuseo de sas Abbas de Barbagia

S'Ecomuseo de sas Abbas de Barbagia de Sàdili est postu in s'àrea geogràfica de sa Barbagia meridionale. Est unu sistema integradu de sas risursas culturales naturalìsticas e ambientales e bidet interessada in s'istitutzione sua sa populatzione sa cale contribuit in manera ativa a sa chirca, cunservatzione, valorizatzione de sos benes culturales e naturalìsticos.
S'Ecomuseo no est unu logu fìsicu bene definidu, ma un'espressione de vida in sa chi est sa cuotidianidade de sos abitantes in un'ambiente chi atretzat natura, cultura e traditziones; ispàtzios e logos de bisitare, comunicatzione de s'istòria pròpia e de s'identidade pròpia, si prefigge de fàghere connòschere e fàghere istupare a sos ogros de sos visitadores sas peculiaridades locales aiat cumpresu comente a fainas fitianas a traessu de unu cuntatu diretu.
Sos itinerari ecomuseali s'articulant in duas àreas geogràficas diversas, una ligada a su cuntestu urbanu e una ligada a su cuntestu urbanu: in s'àmbitu urbanu sunt istados individuados sos itinerari denumenados: "Sas bias de abba" e "Panoramas e iscortzas".
Fulcro de custos itinerari est s'ammajadora Tzascada de San Valentino, arta 7 metros, est s'ùnica in Sardigna a èssere situada a s'internu de unu tzentru abitadu e, paris a s'ammajadore tzentru istòricu ricu de benas e funtanas, at contribuidu a s'intrada de Sàdili in s'importante tzicuitu de sos Borghi prus bellos de Itàlia.
Unos àteros tres itinerari naturalìsticos sunt individuados in s'àrea urbana: "S'àndala de sos aia carbonadu", "S'àndala de sas fatas" e "Scala De Nigola.
Custos itinerari, sitiados in un'ambiente càrsicu e aia atzufadu in sa fita vegetatzione rica de endemismos e de magra mediterrànea, sunt logos ue ancora oe si rilevant sinnos de antropizzazione e de faina de su passadu reghente cun sa presèntzia de fornaci pro sa carchina, impreadas finas a sos annos ‘70 pro sa produtzione de materiale ecocompatibile pro su fàbricu de sas domos, de carbonaie e de insediamentos de sos pastores cun sa presèntzia de cabannas.
In sa grandu foresta sunt presentes de sas rilevàntzias càrsicas: su monumentu naturale de sa Tzascada de "Su stampu de subra de turnu" e, sa misteriosa Gruta "Is Janas".
Sas ghias de sa Coop. "Sas tres fatas" sunt in disponimentu totu s'annu pro sas bìsitas ghiadas in su territòriu sadalese e in su tzentru istòricu permitende de connòschere in manera aprofundida sas peculiaridades de custos paesàgios incontaminati e agrestes.
(testu a cura de s'Ecomuseo de sas Abbas de Barbagia)

Ca est importante lu bisitare
Sàdili oferit una frisca pàusa de su chintu frenetica a sa cale semus abituados, est unu toccasana pro s'ispìritu e sa mente: rugrare sas istrintas bias de su tzentru istòricu cursende sos antigos vicinati acumpangiados dae su solu sonu de s'abba pro posca s'intèndere piticos in cara a sa meravigiosa tzascada de San Valentino chi scroscia intre sas abitatziones, si lassare incantare de sa maghia de sas grutas de sas Fatas, respirare sos nuscos de su ginepro e de su timo in su padente de èlighes de cales filtrat sa lughe de su sole pro arribbare finas a su monumentu naturale de "Su stampu de subra de turnu" sunt sensatziones chi a gherra s'ismèntigant. Est su motivu printzipale pro su cale chie bidet Sàdili una bia belle semper nche torrat e belle semper nos lassat unu cantu de coro.
(testu a cura de s'Ecomuseo de sas Abbas de Barbagia)