Paule, Nuraghe Lugherras

Su nuraghe pesat subra de sa pibirista de unu pranu a 300 m s.l.m. atzufadu in una folta vegetatzione de bagolari e chercos.
S'edifìtziu est unu trilobato (mastio A e turres segundàrias B-C-D) a su cale fiat istada agiunta, fortzis pro unu tzedimentu de sas istruturas, una àtera turre (F). A inghìriu a su cumplessu fiat istadu pesadu un'antemurale cun bator turres angulares collegadas dae cortinas agiumai retilìneas.
Su mastio (A) tenet fundu tzirculare de m 13,50 de diàmetru esternu. S'òpera murària est costituida dae blocos de predamolina de mèdias e grandu dimensiones agigu sbozzati, dispostos a filari orizontales. Intatu in sa càmera inferiora, su monumentu cunservat de su pranu superiore petzi sa finestrella.
S'intrada a sa turre (m 1,80 de artària), furriadu a SI, est iscumpassadu dae un'architrave afortigadu de finestrello de iscarrigamentu. Su passadissu de atzessu a sa càmera, presentat setzione ogivale e creschet in manera graduale in artària cara a s'intrada a sa càmera; in su muru d. de su passadissu s'aberit sa nitza de passadissu (m 2,50 x 1,50 de artària); subra de sa s., afrontadu a sa nitza, s'aberit su vanu iscala, a cobertura ogivale, de cale si cunservant unas cantas istradeddas erti e usurados (pedata m 0,25); s'iscala giughiat a su pranu superiore oe crolladu (m 3,60 de diàmetru).
Sa càmera a "tholos", tzirculare (diàmetru m 4,80 x 9,00 de artària), presentat duas nitzas afrontadas semitzircolares (m 1,20 x 0,90); sa de s. si perlongat in un'istrintu vanu.
Sa càmera de su pranu superiore, oe crollada ma providida in orìgine de nitzas, fiat illuminada dae unu finestrone chi s'incraraiat subra de sa corte. De su pranu de custa ventana, in prus de atzèdere a s'internu de sa càmera, si pendiat a una nitza-ripostiglio.
A su bastione trilobato, giuntu dae cortinas muràrias a andamentu còncavu, fiat istada posca agiunta - a SI - una àtera turre , introduende gasi s'ischema "a tancato". S'intrada fiat istada iscostiada dae SI a NDE. Dae custa intrada, chi presentat un'architrave bellu meda cun finestrinu de iscàrrigu, s'atzedet - a traessu de un'angusto coladòrgiu ricavadu subra de sa d. - a sa càmera de sa turre agiunta F e a sa corte. Sa turre F, cun càmera de fundu ellìticu (m 4,95 x 3,20), svettata, presentat - subra de su muru s. - s'atzessu a s'iscala chi giughiat a su terratzu de sa cortina.
Sa corte (E), a forma de mesuluna (m 8,75 x 2,70), presentat - acanta s'intrada a sa turre C - unu putzu profundu m 10,25 cun un'imbuccadura de m 0,45 aferritada, in parte, de unu tretu de muru chi rifascia sos cherbeddos de su mastio, coevo a sa turre C. De sas tres turres de su primu bastione est rilevabile petzi sa càmera de sa turre C, svettata, chi comùnicat cun sa corte a traessu de unu passadissu longu m 8 e cun sa turre D tràmite unu coladòrgiu parallelu a sa cortina NDE. S'òpera murària de su bastione est costituida dae blocos de predamolina cuadrangulares dispostos a filari orizontales.
In unu de tres fases costrutivas fiat istadu pesadu s'antemurale, pentagonale (F, G, H, I, L), de fundu irregulare cuadrangulare, in parte visìbile, realizadu in òpera poliedrica cun grussos blocos de preda niedda a sa grussera sbozzati. Sas turres tenent diàmetros esternos chi andant in sos 12 a sos 7,5 metros.

Istòria de sos iscavos
Su nùcleu tzentrale de s'edifìtziu fiat istadu fossadu dae Antonio Taramelli dae su 1906.

Bibliografia
A. Taramelli,"Su Nuraghe Lugherras acanta Paule", in Monumentos antigos de sa Reale Acadèmia de sos Lincei, XX, 1910, coll. 153-234;
G. Lilliu, sos de I nuraghes, turres preistòricas de sa Sardigna, Casteddu, Sa Zattera, 1962;
E. Contu, "S'architetura nuràgica", in Ichnussa. Sa Sardigna de sas orìgines a s'edade clàssica, Milanu, Scheiwiller, 1981;
F. Su Schiavo, "Economia e sotziedade in s'edade de sos nuraghes", in Ichnussa. Sa Sardigna de sas orìgines a s'edade clàssica, Milanu, Scheiwiller, 1981;
M. Sequi, Nuraghes. Manuale pro connòschere 90 grandu turres megalìticas de sa Sardigna, Robbiate, Multigraf, 1985;
G. Zirottu, Paule: sa memòria e s'istòria, Paule, Comunu de Paule, 2003.

Comente arribbare
Dae sa SS 131 s'imbocca, a su km 119, sa SP Paule-Bonàrcadu; a pustis de 3,8 km belle s'acumprida a dereta, in unu caminu de penetratzione agrària e si sighit pro unos 2 km.