Aristanis, Crèsia de sa Maddalena de Silì

Est visìbile de su caminu provintziale. Su giassu currispondet a unu piticu insediamentu documentadu dae s'edade giudicale.
Sa crèsia de sa Maddalena, mentovada pro sa prima bia in su 1336, est ascrivibile a sa metade de su sèculu XIV e resurtat interessante pro bia de sas formas gòticu suas-italianas ancora serentes meda a sas de sa traditzione romànica.
A pranta mononavata, fiat istada fraigada in contzas dae pedra calcàrea e vulcànica de mèdia pezzatura. Sa cobertura de s'àula est in linna, mentras s'àbside, a fundu cuadradu, est bortada a crusiera costolonata. Sa crèsia est atacada a unu cunventu, pro cale su s'adossare de corpos de fàbrica seriore non cunsentit sa totale bisione de s'esternu originàriu. Restant in bista sa fatzada, su chirru meridionale e s'àbside, in manera perfeta orientada a E.
A sa fatzada s'adossant duas robustas aiais paradu angulares, chi cun sas duas lesene sa tripartiscono. Sas lesene tenent una setzione semiesagonale e s'àrtziant finas a sos archetos pènsiles. Su portale architravato, cun capitellos a motivos vegetales, est incassadu in s'ispigru tzentrale e sovrastato de arcu de iscàrrigu centinato. In asse cun su portale s'aberit un'oculo tzirculare modanato. Su frontone est signadu dae una curnisa marcapiano e in sos spioventi si disponent archetos ogivali trilobati.
Su ladu S, in manera grae restauradu, est torradu a mòvere in ses ispigros iscumpassados totu sa longària de archetos pènsiles. In su de tres ispigros de sa fatzada s'aberit unu portale architravato e subra, in positzione prus arta, un'arcu a totu de ses sopraccigliato. In su primu ispigru de s'àbside una monofora ponet lughe in s'àula. In s'àbside s'aberit una manna bifora trilobata.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est mentovada dae Vittorio Angius (1845), ma sos primos istùdios istòricu-artìsticos sunt de Dionigi Scano (1907) e de Raffaello Delogu (1953), mentras s'ischeda prus agiornada est de Roberto Coroneo (1993).

Bibliografia
V. Angius, boghe "Aristanis", in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale de sos Istados de S.M. su re de Sardigna, XIII, Torinu, G. Maspero, 1845, p. 299;
D. Scano, Istòria de s'arte in Sardigna de su XI a su sèculu XIV, Casteddu-Tàtari, Montorsi, 1907, pp. 323-325;
D. Levi, "Restàuros e achistos de sa R. Soprintendenza de Sardigna", in Bulletinu de Arte, XXX, fasc. 6, nadale 1936, pp. 268-271;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 224-225;
M. Botteri, Guida a sas crèsias medievales de sa Sardigna, Tàtari, Chiarella, 1978, pp. 85-86;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, collana "Istòria de s'arte in Sardigna", Nùgoro, Ilisso, 1993, sch. 167;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 75.

Comente arribbare
Sa crèsia de Santa Maria Maddalena s'adobiat a unos 2 km de Aristanis longu sa SP 55 conca a Simaxis e in currispondèntzia de sa fratzione de Silì.