Nulvi, Crèsia de Santa Maria Assunta

Nulvi (478 m s.l.m.) est unu modestu burgu a pranta lineare situadu intre vigneti e campos de trigu e localizadu a sas pende·nos de sa pitica altura calcàrea de su monte San Lorenzo (m 581 s.l.m.).
S'istrutura atuale de sa crèsia de s'Assunta si devet a unu profundu interventu de ristruturatzione acontèssidu in s'ùrtimu bator unu de su sèculu XVIII susu de unu preesistente edifìtziu, cun probabilidade tardogòticu, de cale abarrat rastru in arredos superstiti e in sos duos leones presbiteriali. Sos traballos fiant bènnidos giutos cun s'amparu econòmicu de su nòbile otieresu Andrea Satta.
Nointames sos numerosos interventos de ampliamentu e de ristruturatzione chi ant interessadu s'edifìtziu sacru, sas numerosas rechestas istilìsticas sunt istadas riassorbite in unu cumplessu bastante unitàriu chi agatat in su luminosu e dinàmicu susseguirsi de sos vanos cupolati, in s'iscenogràficu presbitèriu e in su ricu altare majore, un'eficatze sìntesi de sas tendèntzias tardobarocche in àmbitu provintziale a s'iscadire de su sèculu XVIII.
L'interno de sa crèsia est in tres navadas cun capellas laterales. Sa navada tzentrale est cugugiada cun bia a carrada unghiata e afortida cun arcos a totu de ses.
S'edifìtziu, comente a in unos àteros casos de fàbricos de fine sèculu, est a forte illuminadu in sa zona presbiteriale ue tres cùpulas assolvent a sa funtzione de fonte de lughe e de espansione ispatziale. Etotu sa difusione de sas cùpulas in Sardigna podet bènnere cunsiderada comente unu beru e etotu mudada de su gustu autòctonu chi pigat corpus in su sèculu XVIII e pertocat non pagos edifìtzios sacros de totu sas zonas de s'ìsula.
S'elegante fatzada est mòvida dae lesene e acasàgiat unu portale cun tìmpanu corcovadu e unu rosone de piticas dimensiones. S'òrdine superiore, iscumpassadu dae unu fastigio curvilineo, est giuntu a cuddu inferiore mediante duos terminales a ritzolu.
S'essentzialidade de su prospetu est movimentada de sa presèntzia de sa turre campanaria a canna otagonale. Realizada in contzas a bista in manera perfeta squadrati, est scandita de curnisas marcapiano aggettanti. In manera piessigna elaborada est sa tzella campanaria cun aiais paradu angulares iscumpassadas dae unu fregio continu e bator ventanas centinate alternadas a sas lisce specchiature de su paramentu muràriu. S'istrutura acabat cun una chirra balaustrato a s'internu de su cale est acasagiadu s'elegante vanu cuspidato.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est ogetu de una sintètica ischeda in su volùmene de Salvatore Naitza subra de s'architetura tardoseicentesca e purista (1992).

Bibliografia
S. Naitza, Architetura de su tardu '600 a su classitzismu purista. Nùgoro, Ilisso, 1992, ischeda 41.