Miris, Giardinu de sos agrùmenes Pernis Vacca

Giardinu de sos agrùmenes Pernis Vacca. Foto de Angela Nieddu, 2025, de Catàlogu BBCC

Su cumplessu de Villa Pernis Vacca, realizadu cara a sa fine de s'Otighentos, s'agatat in sa parte meridionale de su tzentru abitadu de Miris. S'àrea, in comintzu destinada a vivaio e a coltivu de ortalìtzias, fiat istada acuistada dae sa famìlia Pernis, chi si fiant trasferidos a Miris pro fundare un'istabilimentu pro s'allevamentu de caddos inglesos e pro sa riprodutzione de sa ratza anglo-àraba-sarda a traessu de s'importatzione de purosangue de s'Inghilterra. Su cumplessu si caraterizat pro un'edifìtziu mannu a beru a forma de "L" e pro un'ampru giardinu. Sos traballos de fràigu si fiant concruidos in pagos annos, in manera indicativa intre su 1901 e su 1905. In custu matessi perìodu fiant istados postos a abitòriu unu vergeri modellu e aviada sa realizatzione de su giardinu, chi cumprendet esemplares totora presentes, comente a sos duos esemplares de araucaria e una magnòlia grandiflora. In su 1926 sa propiedade fiat istada acuistada dae sa famìlia Vacca de Miris. Su sennore Cosimo Vacca aiat destinadu a vivaio, frutteto e vergeri sa majore parte de sos terrenos e aiat cunservadu medas mesches impiantate de sa famìlia Pernis. Durante sa Segunda gherra mundiale sa villa fiat istada in manera temporale recuisida pro impreos militares. In su 1949 sa famìlia Vacca fiat torradu a risiedere in manera istàbile in sa villa e b'aiat abarradu finas a su 1977. In custu perìodu si fiat consolidadu sa faina de coltivu de sos agrùmenes. Su vergeri aiat rapresentadu longu tempus sa parte prus durajola de sa propiedade, abarrende unu tretu distintivu fintzas in sas dècadas sutzessivas. Posca, a pustis de annos de abbandonu, sa villa e parte de su giardinu fiant istados achiridos dae sa Regione Autònoma de sa Sardigna e in su 2000 de su Comunu de Miris chi nd'aiat aviadu su recùperu, in antis de parte de sa villa e cun unu reghente interventu de s'intreu giardinu. Su giardinu presentat una cunformatzione irregulare e tenet un'intrada printzipale de unu cantzellu situadu longu bia San Pàule. S'àrea est articulada in cuadrantes, separados dae unu viale tzentrale chi rugrat su giardinu in sentidu longitudinale, colleghende su corpus de sas ex iscuderias cun su cantzellu. Sos cuadrantes si distinghent pro sa variedade de sas genias vegetales presentes e podent èssere agrupados, in base a caraterìsticas comunas, in tres àreas birdes printzipales. Su primu, costituidu dae sa portzione antale sa villa, cunservat s'inditu originàriu e si cunfigurat comente a unu piticu padente acresuradu dae bassos tumbarinos cun apentu paisagìsticu ispirada a unu gustu romànticu, pro custu torradu a batijare Giardinu romànticu. A su tzentru de s'àrea est presente un'amparu antiaèreu chi torrat a artziare a sa Segunda gherra mundiale e longu su muru de retzintzione s'agatant duas torrette a fundu otagonale. A s'internu de custu ispàtziu si signalat sa presèntzia de un'àrbore monumentale de araucaria. Su segundu ispàtziu est costituidu dae su vergeri. De particulare interessu est sa presèntzia de unu muru traforato de arcos a su ses unu ribassato, resìduu de s'antigu percursu sopraelevato realizadu in su perìodu in cale sa villa costituiat un'importante tzentru de allevamentu de caddos e chi rugraiat s'intreu giardinu. Comente richiamu ideale de tale camminamento istòricu, est istadu realizadu unu percursu nou, sutaliniadu dae sa presèntzia de duos pergolati in atzàrgiu. Su de tres ispàtzios cumprendet un'àrea prativa e mesches arbòreas, chi cumprendent siat esemplares preesistentes siat impiantos noos.

Aspetos de interessu
Su giardinu presentat una cumpositzione mìscrina ma armoniosa. Sa partzidura neta in cuadrantes cunferit òrdine a s'ammenta e, a su tempus matessi, nde caraterizat e cumpleta s'istrutura compositiva. Su Giardinu romànticu est unu piticu padente losanu de àrbores de grandu dimensiones. Su vergeri s'agatat in su ladu sud respetu de sa villa. A s'internu est presente unu cumplessu, denumenadu Su Stabilimentu cumpostu dae s'iscuderia e de unu fràigu caraterizadu dae s'istile architetònicu de gustu liberty.