Làcana, Menhir e dolmen de Curtzas Noa

S'àrea archeològica est situada subra de su pendio N de sa punta de Conca Zerfalìus, a belle km 1,5 a sud de Genna Arrale.
Su giassu presentat un'alliniamentu de menhir "protoantropomorfi", evidentziados in superfìtzie de sos traballos agrìculos. Sos monolites, in nùmeru de 7, artos intre sos metros 1,25 e 2,23, traballados a martellina ma privos de figuratziones, presentant slanciato profilu a cara lada e coddu convesso. Ses de issos, a tesu intre issos de pare a pare m 79, m 2,50, m 5,30, m 6,50, sunt dispostos in asse de NNE a SSO; su sete unu, iscostiadu cara a O e cumpresu in orìgine intre sos primos duos, est lassinadu a badde fortzis a càusa de sos traballos agrìculos. In superfìtzie si collint raras àstulas de ossidiana.
A unos 200 metros a E de s'alliniamentu, a una cuota pagu prus arta, subra de sa propaggine N de su Conca Zerfalìu, s'agatat s'omònimu dolmen a galleria ("allée cunvertit"). Su monumentu, como a chelu abertu, assetiadu in curtzesa de unu betzu ovile, fiat impreadu dae sos pastores comente a amparu pro piticos animales. A S, in curtzesa de s'intrada, ancora terradu e pagu visìbile, istupat una larga pedra fita in trachite arta pagu prus de unu metru.
Su corpus tombale de su dolmen, dispostu longu s'asse NS, longu belle m 9, est delimitadu dae lastre ortostatiche infisse a gurteddu dispostas subra de duas filas parallelas, artas belle m 1,50; sa testada est costituida dae unu grussu massu naturale cun superfìtzie interna lisada. Sa larghesa de su passadissu colat dae m 1,60 a s'intrada a m 2,10 subra de su fundu. Una lastra subra de cale s'aberiat su portellu de atzessu, e sos cales redossos s'agatant ancora "in logu", separaiat sa zona de intrada de sa tzella funerària bera e pròpia. Su monumentu, càusat antigas profanatziones, resurtat, comente a giai naradu, privu de cobertura.
S'iscavu at torradu iscassos redossos scheletrici; numerosos imbetzes sos elementos de sos asciugàrios funeràrios chi evidèntziant fases eneolitiche assimilabili a sas culturas de Filigosa e Abealzu. Ammentamus sas numerosas puntas de fritza in ossidiana cun corpus triangulare peduncolato e cun ritocu coprente bifacciale, unos cantos elementos metàllicos, cales anellini lados o de setzione tonda, spiraline in prata e piticos frustoli de prumu metàllicu. Intre su materiale tzeràmicu, ultres a pagos frammentos decorados de casta Otieri de referire, cun probabilidade, a sa prima frecuentatzione (inquadrabile duncas in su Neolìticu finale, 3200-2800 a.C.), bisòngiat signalare su rinvenimentu de numerosos vasos a tzugru longu, tripodi, ollas, chi orientant cara a castas eneolitiche.

Istòria de sos iscavos
Su dolmen est istadu fossadu in su 1982 de Enrico Atzeni.

Bibliografia
E. Atzeni, "Menhirs antropomorfos e istàtuas-menhirs de sa Sardigna", in Annales de su Museu tzìvicu de La Spezia, II, 1979-80, pp. 9-64, figg. 1-8, tavv. Sos-XIX;
E. Atzeni, "Làcana", in Rivista de iscièntzias preistòricas, XXXVII, 1-2, 1982, pp. 336-337;
E. Atzeni, S'iscoberta de sas istàtuas-menhirs. Trinta annos de chircas archeològicas in su territòriu de Làcana, Casteddu, Cuec, 2004;
E. Atzeni, Làcana. Su museu de sas istàtuas menhir. Sassari, C. Delfino, 2004 (Sardigna archeològica. Ghias e itinerari; 34).

Comente arribbare
Dae s'abitadu de Làcana nche si dirighet cara a sa periferia setentrionale de su paisu sighende sos indicos pro s'Agriturismu Genna 'e Curtzas. Aia cursadu belle 7 km si crompet su ponte subra de su Rio Bidissariu, superadu su cale si sighit ancora pro 1,7 km, a pustis de sos cales, in una zona pianeggiante, s'agatat unu cantzellu dae ferru a manca. S'intrat a pees e si cursant pagas chentinas de metros, posca nche si dirighet a manca cara a s'avvallamento e si sighit ancora pro unos àteros chentu metros, finas a chi ant a èssere visìbiles cara a SI sos menhirs de Curtzas Noa. Pro su dolmen bisòngiat sighire cara a sa collinetta, 250 metros a NDE respeto a sos menhirs.