Su bidditzolu mineràriu de Montevecchio òcupat un'àrea manna a beru chi cumprendet edifìtzios abitativos e dirigèntziales, impiantos, muntonàrgios e zonas boschivas.
Sa mina de Montevecchio, rica in manera piessigna de risursas e de filones metalliferi prumu-zinciferi, fiat istada impreada a su mancu partinde dae metade Otighentos cun sas cuntzessiones dadas a sas sotziedades Montevecchio e Pertusola. Sa faina aiat sighidu intre alternos fatos finas a su sessamentu acontèssidu in su 1991. Sos impiantos mineràrios si partzint in sos setores de Levante e de Potente separados dae su passu de Genna Serapis, in su cale est situadu su nùcleu tzentrale de s'abitadu, chi cuntzentrat in un'ispàtziu unitàriu totu sos edifìtzios-sìmbulu de sa mina (diretzione, ospidale, iscola, crèsia, dopolavoro), realizados in istiles diferentes segundu sos diferentes perìodos de fàbricu. Faghent a osservare duncas richiamos a s'architetura colta de su passadu, s'impreu de su Liberty, mescamente in sas decoraduras, unu limbàgiu simpre e funtzionale, derivadu dae su Ratzionalismu.
Sa diretzione, acabada in su 1877, acasàgiat in manera laterale sa capella de Santa Bàrbara cun unu fichete acostamentu de funtziones diferentes. A s'esternu sòbriu de sa palazzina currispondet un'artu e ispibilla corte cun porticato "dòricu", ue sos pintados polìcromos, cun temas mineràrios, sas barandìllias traforate, sas aberturas a architrave o a arcu, sa funtana cun unu mascherone barbato, antìtzipant s'istraordinàriu salone de sos vertices: un'ambiente mannu a beru bortadu a padiglione e decoradu cun pinturas a trompe-s'oeil chi repitent fregi floreali, conchiglie, bouquet de frores e bucrani, grotescas, pugiones. Subra de su fundu biaitu sunt ladinos sos istemmas chi giughent picones e arnesi mineràrios cun unu craru richiamu a sa funtzione rapresentativa de s'edifìtziu.
Fintzas sa crèsia torrat a leare elementos decorativos de ispiratzione eclètica, chi si torrant a presentare in àteros edifìtzios, costruidos in perìodos sutzessivos.
S'ospidale, realizadu in su 1885 e posca modificadu, est unu robustu fràigu cun richiamos classitzistas, posta in su fundu de su piatza·las arboradu suta de un'artu muru pedrosu.
Dae su 1938 a su 1942 fiant istados realizados s'edifìtziu chi acasàgiat s'iscola e su dopolavoro, s'ufìtziu geològicu, totus situados in curtzesa de sa pratza printzipale; su bidditzolu Righet, costituidu dae unos cantos blocos edilìtzios dispostos subra de livellos diversos, a monte de s'istatzione de sa telefèrica Levante-Potente; s'albergo Francesco Sartori pro operajos bajanos, chi s'erge cun diversos pranos in foras de terra subra de una base de trachite, in una positzione ammajadora in manera piessigna subra de su caminu printzipale pro sa laveria Sanna.
Sos betzos camerones, destinados a sos minadores sena famìlia, torrant a artziare imbetzes a sa fase de su Otighentos de s'insediamentu cun ambientes dispostos a ischierat. Mèritant unu tzinnu fintzas sas poderose istruturas presas a sa faina estrativa de su setore de Levante, insertadas in unu paisàgiu ammajadore e in manera notèvole trasformadu dae s'òmine cun sos cùmulos de istèriles chi signant s'ambiente in modu ladinu: inoghe sunt visìbiles acanta a sas laverie e a sos impiantos de servìtziu sos casteddos de su Otighentos de su Pozzo San Giuanne in su cantiere de Piccalinna e de su Pozzo Sant'Antonio, chi presentant formas neo-medievales, e su casteddu in tzimentu armadu de su Pozzo Sartori.
A cada putzu currispondet sa parte residentziale chi cumprendet sos simpres camerones a ischierat a unu solu pranu, cumpletados cadaunu de una tziminera, abbandados a sos operajos bajanos, e sos bidditzolos pro sas famìlias costruidos in tempos diversos e oe abbandonados.
Sa mina faghet parte de su Parcu Geominerario, Istòricu e Ambientale de sa Sardigna e est visitabile partzida in sos sighentes chimbe percursos, chi tenent diferentes caraterìsticas: cursadu Diretzione, cursadu Sant'Antonio, cursadu Ofitzinas, cursadu Piccalinna, percursu suterràneu Galleria Anglosarda.

Istòria de sos istùdios
Sa mina est cumpresa in sas òperas printzipales subra de s'archeologia industriale in Sardigna.

Bibliografia
F. Masala, "Architeturas mineràrias in Sardigna intre revivals e ecletismu", in S'òmine e sas minas in Sardigna, a cura de T.K. Kirova, Casteddu, Editziones de sa Torre, 1993, pp. 120-123;
S. Mezzolani-A. Simoncini, Paisàgios e architeturas de sas minas. Archìviu Fotogràficu Sardu, Nùgoro, 1993, pp. 88-116;
F. Masala, "Sos insediamentos mineràrios. Formas, architeturas, problemas", in Sas tzitades de fundatzione in Sardigna, a cura de A. Lino, Casteddu, Cuec, 1998, pp. 46-48;
F. Masala, Architetura de s'Unidade de Itàlia a sa fine de su '900. Nùgoro, Ilisso, 2001, ischeda 50;
Ecletismu e minas. Riflessos europeos in s'architetura e in sa sotziedade sarda intre '800 e '900, a cura de M.B. Lai-P. Olivo-G. Aia impreadu, catàlogu de sa mustra, MiBAC, [2004], pp. 23-44.

Comente arribbare
Su bidditzolu de Montevecchio est chi si podet sighire siat in Gùspini (tràmite sa SP pro Funtanazza e Torre de sos Corsaros) siat in Àrbus (mediante sa SC chi rugrat Genna Sciria e su bidditzolu Righet).