Guasila, Crèsia de sa Vèrgine Assunta

S'istàtua de San Pedru, chi troneggia subra de s'altare de sa capella de Santa Maria, segundu sa memòria populare diat derivare de sa parrochiale de su bidditzolu de Sennoru, iscumpartu e assetiadu a unos 1 km de Guasila. Sa toponomàstica nde cunservat ancora su nùmene e su matessi compare in sos documentos antigos. Bi s'atzapaiat pietrame in grandu cantidade, derivante de sos fràigos de s'iscumpartu bidditzolu.
Progetada dae s'architetu casteddàiu Gaetano Cima, sa parrochiale fiat istada pesada intre su 1842 e su 1852. De istile neoclàssicu, ricalcat s'istile prus furriadas espressadu dae su Cima in sos fràigos suos, riferende·si a monumentos de prim'òrdine, cales sa crèsia de sa Grandu Mama de Deus in Torinu e su matessi Pantheon romanu. Presentat unu fundu otagonale, de cale s'ergono possenti colunnas, chi sorreggono sa maestosa cùpula. Su corpus tzentrale est pretzèdidu a NO de su pronao cun ses colunnas dòricas, a cales s'atzedet tràmite cùrtziu scalinata. A S est riproposto su matessi motivu, ma custa borta serradu, cun pseudo-colunnas in blocos dae pedra arenaria.
Su fràigu prospetta subra de sa pratza antale, allargada de sighida pro las dare su giustu respiru, andende a costituire su puntu focale de su tzentru abitadu. Lu progeto, afidadu a s'impresario Cosimo Crobu, aiat subidu in cursu de esecutzione de sas mudas fintzas importantes, mescamente in riferimentu a sa parte esterna. A s'internu, sa parrochiale si presentat rica de màrmaros e de pinturas significativas. Est su casu de sa cùpula, cun motivos geomètricos e floreali a ispicas, chi de sa base crompent su tzentru suo, concruende·si in unu lanternino. Duas capellas majores, una dedicada a sa Vèrgine Assunta dormiente, segundu s'impreu greco-ortodossu, s'àtera dedicada a su Cristu mortu (su bultu est atribuidu a Antioco Lonis, iscultore de Senorbì ativo in su Setighentos), acumpàngiant in manera architetònica s'altare majore, separadu dae su chi abarrat corpus tzirculare de una balaustra in màrmaru. In sa nitza de s'altare est presente s'istàtua de sa Vèrgine Assunta, a cale su tèmpiu est dedicadu. Sas capellas sunt intervallate de àteras bator capellas minores. Costa de s'altare majore sunt sas sacrestie. Sunt cunservados fintzas diversos elementos de sa betza parrochiale, comente a su pulpito e su fonte batesimale, in prus de una bella meda acquasantiera.
Sa parrochiale de su Cima est acostagiada dae unu campanile de su Setighentos, preesistente, de unos 35 m. de artària.

Istòria de sos istùdios
Una rassegna de sos istùdios s'agatat in sa bibliografia relativa a s'ischeda in su volùmene de s'"Istòria de s'arte in Sardigna" subra de s'architetura ses-de su Otighentos (1992).

Bibliografia
S. Naitza, Architetura de su tardu '600 a su classitzismu purista. Nùgoro, Ilisso, 1992, ischeda 82.