S'edifìtziu est in s'internu de un'àrea acresurada a su tzentru de su paisu, acanta a sos edifìtzios de s'ex Monte Granatico de reghente restaurados.
San Pantaleo de Partiolla est intre sas crèsias medievales prus importantes in Sardigna. In prus de s'imponenza de s'architetura, sos motivos de atratzione torrant a sètzere in su ricu e ispibillu decoru iscultòreu, siat in s'esternu siat in s'internu, ue sunt custoidas importantes òperas de arte pitòrica.
Sa crèsia pesat in unu giassu in cale sa presèntzia cristiana, chi torrat a artziare a su V-sèculu VI, est testimoniada dae s'acatamentu de una bartza batesimale e de unu pilastrino datàbile a sa segunda metade de su sèculu X.
Sa diòtzesi esistiat giai in su 1089, cando su pìscamu Vigilius figura comente a testimòngiu a s'atu de lassa de su giùighe de Casteddu Costantinu II a sos mòngios benedetinos de San Vittore de Marsìllia.
S'ex catedrale de s'antiga Dolia fiat istada fraigada in tres fases intre su XII e su sèculu XIII e concruida intre su 1261 e su 1289 a òpera de maestranze bènnidos de su cantiere de sa crèsia de Santa Maria de Bonàrcadu. A su 1170 si referint s'impiantu trinavato, sos pilastros cruciformi e tretos de muratura (fase in cale aiat tentu unu ruolu importante su "magister Bonanus" tzitadu in una de sas iscritziones de sa crèsia), mentras sa pesadu est pertinente a su sèculu XIII.
Sa crèsia (m 30 x 13, arta m 15 belle) est in pedra tufacea locale. Tenet fundu longitudinale trinavata cun ùnica àbside a S/E e cobertura de linna derivante de una variatzione de su progetu originàriu chi, bista sa presèntzia de robustos pilastros, previdiat bias in pedra. A s. de sa fatzada s'erge su campanile.
Aiais paradu de àngulu e lesene ritmano una partzidura in ispigros, mentras teorias de archetos semitzircolares si contraponent a àteros interrùmpidos dae unu lobu. Sa matessi variedade interessat sos peducci de imposta de sos archetos, cun sugetos fitomorfi, antropomorfos, zoomorfos e de fantasia, figuras mostruosas e geomètricas. Sa ridondante decoradura si cumpletat cun s'architrave de su portale de intrada, unu màrmaru romanu torradu a impreare, cun colovras intre sas cannas in rilievu. A s'internu si signalant sos capitellos decorados cun iscenas de su Testamentu Nou e cuddu, oramai gòticu, cun fògias a "crochet".
Semper in s'àula si cunservant sos afriscos medievales de s'àbside, cuddu cun s'"Albero de sa Vita" subra de su costàgiu d. e su "Retablo de San Pantaleo", realizadu intre sa fine de su '400 e sos primos de su '500.

Istòria de sos istùdios
S'ex catedrale de Partiolla est istada ogetu de numerosos istùdios partinde dae su sèculu XIX, aende·si intensificados in su XX, chi ant bidu Giovanni Spano, Carlo Aru e Donatella Salvi nd'indagare sos aspetos archeològicos in raportu a su territòriu comunale, e Raffaello Delogu, Corrado Maltese, Renata Serra, Roberto Coroneo, Maria Cristina Cannas, Lucia Siddi, Elisabetta Borghi e Giacomo Pisano nd'indagare sos aspetos istòricu-artìsticos e de sos numerosos restàuros.

Bibliografia
G. Spano, "Antiga Catedrale de San Pantaleo", in Bullettino Archeològicu Sardu, VIII, 1862, pp. 97-104;
C. Aru, "Sa crèsia de San Pantaleo in Dolia", in Atos de su Cunvegnu archeològicu in Sardigna, Reggio Emilia, Ofitzinas Gràficas Reggianas, 1927, pp. 151-187;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 15-16, 130-132, 184-188;
R. Serra, Sa Sardigna, collana "Itàlia Romànica", Milanu, Jaca Book, 1989, pp. 102-109;
D. Salvi, Testimonias archeològicas, Partiolla, Assòtziu archeològicu parteollese, 1989, p. 9;
M.C. Cannas, "Unos cantos aspetos de sa decoradura iscultòrea de s'ex Catedrale de San Pantaleo in Partiolla: su bustu de su 'giùighe' de Arbaree Marianu II de Bas Serra", in Medioevu Sàgios e Rassegnas, XVI, 1992, pp. 197-227.;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 95;
M.C. Cannas - L. Siddi-E. Borghi, S'afriscu de s'Arbor Vitae in s'ex Catedrale de San Pantaleo in Partiolla, Casteddu, Artes Gràficas Pisano, 1994;
M.C. Cannas- L. Siddi-E. Borghi, L'afriscas absidali de San Pantaleo in Partiolla, Casteddu, Artes Gràficas Pisano, 1997;
M.C. Cannas-G. Pisano, S'Apocalisse, como. Su Maestro de su capitellu cun Iscena apocalìtica de su San Pantaleo de Partiolla, Casteddu, Tam Tam, 2003;
R. Coroneo-R. Serra, Sardigna preromànica e romànica, collana "Patrimòniu artìsticu italianu", Milanu, Jaca Book, 2004, pp. 211-219;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu culturales, Casteddu, AV, 2005, pp. 85-87;
A. Pistuddi, "Parrochiale de San Pantaleo, Partiolla", in sas de I Prendas de s'architetura religiosa. Istòria, restàuros e arredos de s'istile romànicu a cuddu neoclàssicu, Partiolla, Gràficas de su Parteolla, 2005, pp. 39-55.