Casteddu, Torre de su Pedrusèmene

Sa turre bardiaiat sa marina sutastante e s'àrea de su Lazzaretto, pro signalare eventuales curreras cara a sas salinas. Fiat in prus in cuntatu visivu cun sas serentes turres de Calamosca, Cala Fighera, Santu Elia e sas fortificatziones de Casteddu. Essende in unos 34 m slm, teniat una portada òtica de unos 23 km.
Sa denominatzione de sa turre fiat variada in sos sèculos, partinde dae su topònimu "Capo Bernat" o fintzas "Cala Bernat" o "San Bernardu" in època ispagnola. In su '700 fiat istada denumenada "de Santu Steffano narada de su Lazzaretto", "de sa Prajola" (de sa spiaggiola), "Betza" in su sèculu XX. Su nùmene atuale "de su Pedrusèmene" o "de susu Perdusemini" o "Petro Semolo", giai atestadu in su XVIII-sèculu XIX, est in realidade presu in prèstidu de sa turre de Cala Fighera, comente a resurtat de unu documentu de su 1740.
In su 1578 si signalaiat sa presèntzia de duas turres, un'a Calamosca e una Capo Bernat, mantentas a ispesas de sa tzitade de Caller. Su fràigu de sa turre diat torrare a artziare a cudda època. Ma giai in su 1597, a pustis de pagos annos de su fràigu, sa turre de Capo Bernat fiat in restàuru. A s'època su distacamentu fiat costituidu dae duos torrieri. Un'ulteriore restàuru si fiat tentu in su 1605, cando fiat istadu sistemadu in s'intrada unu balconcino pènsile. In su 1606 e 1615 fiat istada crèschida su distacamentu. Sa turre est presente in sa carta ispagnola de s'Archìviu de Simancas datada 1625.
Sa turre de su Pedrusèmene est unu fràigu de sa clàssica forma troncoconica ma de dimensiones reduidas. Intre sas turres costeras est cudda prus pitica tenende unu diàmetru de fundatzione de agigu 4,5 m e un'artària resìdua de 11 m. Custu est dèvidu a s'angustia de su giassu ue fiat istada fraigada, un'ispuntone pedrosu cun atzessu de un'ùnica diretzione, a impinna a sa caletta sutastante. Sa turre, destinada petzi a sa funtzione de abbistada, fiat definida "torrezilla".
Comente sas àteras turres de su casteddàiu, s'allògiu internu presentaiat un'ùnica abertura chi currispondiat a s'intrada. Custu est realizadu cun piedritti e architrave in pedra, a unos 4 m de sa terra. Tràmite una botola in sa bia a cùpula si crompiat sa pratza de armas, est a nàrrere sa terratza esterna, ateretantu coberta dae una mesuluna (tettoia in cannas e coppi impreada pro dare amparu a sordados e munitziones, de sa forma a semichircu).
In su 1638, a pustis de s'intrada in faina de sa serente turre de Calamosca, fiat istada dimìtida e no at a cumpàrrere prus in sos atos ufitziales de su XVII e sèculu XVIII. In realidade una turre de su Lazzaretto compare in sa relatzione de su Cagnoli, su de I Cummissàrios de Artillieria, Fàbricas e Fortificatziones, in su 1720. Comente si siat petzi in su 1772 si fiat pessadu de riarmarla comente a puntu de posta pro fusileris e pro amparu de una cumpangia de fanteria lèbia.
In ocasione de s'atacu frantzesu de su 1793, s'ingenieri Lorenzo aiat fatu dispònnere una pitica bateria de cannones a impinna a sa turre, gràtzias a sa cale fiat istadu evitadu s'isbarcu in sa marina sutastante. A pustis de custu episòdiu, però, sa turre fiat istada de su totu abbandonada. In su nadale 1916 fiat istada restaurada e in su 1967 fiat istadu puntellata sa roca subra de cale pesat, pro nd'evitare su sfaldamento.

Bibliografia
P. Marini, "S'ispeditzione frantzesa pro sa conchista de sa Sardigna in su 1793", in Archìviu Istòricu Sardu, XVIII, fasc. II-III, 1931;
E. Pillosu, Sas turres costerinas in Sardigna, Casteddu, Tipografia Sa Cartotecnica, 1957;
F. Fois, Torri ispagnolas e fortes piemontesos in Sardigna, Casteddu, Sa Boghe Sarda, 1981;
G. Montaldo, Sas turres costeras in Sardigna, Tàtari, Carlo Delfino, Tàtari 1992;
F. Segni Pulvirenti-A. Sari, Architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu, Nùgoro, Ilisso, 1994, sch. 21;
M. Rassu, Guida a sas turres e fortes costeris, Casteddu, Artigianarte, Casteddu 2000.