Casteddu, Oratòriu de sas Ànimas de su Purgatòriu

Collocadu intre sa parrochiale de San Giagu e s'oratòriu de su Crocifisso, pesat subra de su chirru prus longu de sa pratza San Giagu in su bighinadu de Villanova.
S'oratòriu fiat istadu fraigadu intre su 1699 e su 1709 in su situ de su loggiato de su campusantu attiguo a sa crèsia parrochiale a òpera de sa Confraternita de sas Beneitas Ànimas de su Purgatòriu, pesada in su 1695 cun finalidade de mùtuu sucursu e afiliada a s'Arciconfraternita de sa Beata Maria de su Sufràgiu, cun sede in Roma in sa crèsia de Santa Maria in bia Lada. Pro su fràigu nou fiat istadu netzessàriu a otènnere, in su 1699, sa comunione de su muru de s'attiguo oratòriu de su Crocifisso, respetu a su cale s'oratòriu de sas Ànimas presentat una minore estensione longitudinale. S'edifìtziu non fiat istadu sugetu a mudas finas a su 1782, cando l'interno fiat istadu rimaneggiato suta de s'influèntzia de s'ingenieri sabàudu La Marcat ativu in sa parrochiale de San Giagu; in fines, su fràigu at subidu disacatos mannos meda durante sos bombardamentos de su 1943.
S'edifìtziu, a fundu retangulare, est mononavato, cun cobertura a carrada impostada subra de curnisa; su cobertura est costituidu dae tèulas e coppi. Su muru de fundu de s'àula cunsentit, mediante duas aberturas simmètricas, s'atzessu a sa sacrestia fraigada in su 1715. Sa sòbria fatzada est concruida a terminale ladu e bipartita de curnisa marcapiano in forte aggetto, chi delimitat un'ispigru subra de cale in sa parte superiora s'aberit un'oculo; s'ispigru inferiore, scandito de un'ulteriora curnisa, acasàgiat duos portales architravati cun tìmpanu curvilineo truncadu iscumpassados dae aberturas otagonales, cales in controfacciata currispondet s'ambiente de sa cantoria, de custas illuminadu. Intre sos duos portales est incassada una tumba prusaprestu corrosa, chi giughet s'intitolazione de s'oratòriu e in sa cale, ancora in sos annos Sessanta, fiant leggibili sa data de acabu de sos traballos puru sos nùmenes de sos tres obreres. Sa presèntzia de sa dòpia intrada, cun probabilidade determinada dae bisòngios de cultu, est comunu a àteros oratores, cumpresu cuddu attiguo dedicadu a su Crocifisso.
In s'oratòriu tenet sede sa Confraternita sos cales membros, petzi rigattieri in su sèc. XIX, bestiant bestire ruju provididu de cappuccio e de cordone de su matessi colore; giughiant in prus subra de su petorras un'insegna de tela, subra de sa cale fiat pintada s'effigie de sa Vèrgine de su Sufràgiu, su cale bultu, segundu sa testimonia de su Spano e de su Corona, fiat giutu in professone dae sos congregati su 8 de cabudanni. Sa Confraternita possediat unu fundu finantziàriu cale orire pro sas tzelebratziones de sa Vèrgine, de sas Ànimas e de Santu Aventino e pro sa retributzione de unu capellanu. De su pustisgherra s'oratòriu no est prus in impreu.

Bibliografia
G. Spano, Guida de sa tzitade e dintorni de Casteddu, Casteddu, Timon, 1861;
F. Corona, Guida de Casteddu e suos dintorni, Bèrgamu, Istitutu Italianu de Artes Gràficas, 1894;
M. Crabas, "Sos oratores de su 'Santu Cristu' e de sas 'Ànimas' in su bighinadu de Villanova in Casteddu", in Bulletinu Tècnicu de sos Ingenieris e Architetos Sardi, XVI, 1966, fasc. 3-4;
J. Arce, S'Ispagna in Sardigna. Aportos culturales e testimonias de s'influèntzia sua, Casteddu, T.E.A., 1982;
M. Pintus, "Architeturas", in F. Masala - D. Mureddu - M. Pintus, Casteddu Bighinados istòricos. Villanova, Cinisello Balsamo, Silvana, 1991;
M.C. Cannas, "Sa parrochiale de San Giagu de Villanova in Casteddu. Fatos costrutivos de su XV a su sèculu XVII", in su de XIV Cungressos de Istòria de sa Corona de Aragona. Sa Corona de Aragona in Itàlia (secc. XIII-XVIII): 4. Addòbiu de sas culturas in su domìniu catalano-aragonesu in Itàlia, V, Comunicatziones, Pisa, ETS, 1998.