Casteddu, Crèsia de Sant'Anna

Sa crèsia est in s'antigu bighinadu de Stampace, aende·si formadu in edade medievale e importante pro sa presèntzia de sa crèsia de Santu Efisio, pagu a tesu de sa parrochiale de Sant'Anna.
Fiat istada costruida in su 1785 subra de su logu in cale pesaiat una crèsia documentada sin dae su 1263. S'ideatzione de su progetu est atribuida a s'architetu piemontesu Giuseppe Viana, dischente in Torinu diversos annos de s'architetu Benedetto Alfieri. Lòmpidu a Casteddu in su 1770, a pustis de sa resessida cunsighida cun sa realizatzione de sa crèsia de su Carmine a Aristanis, aiat otentu in su 1777 su tìtulu de Architetu Règiu pro su Rennu de Sardigna. Sa maestosa crèsia de Sant'Anna presentat, cun evidèntzia, sos tretos de su Rococò piemontesu e in particulare ammentat sa crèsia majore de Carignano, acanta Torinu, òpera de s'Alfieri.
Sa fàbrica aiat subidu in su tempus diversos rallentamenti, mescamente dèvidos a sa farta de fundos. Sa crèsia fiat istada aberta a su pùblicu in su 1818 cando ancora s'agataiat sprovvista de s'altare majore e de su segundu campanile.
In su cursu de sos bombardamentos de su 1943 aiat subidu estèndidas derrotas de sas coberturas e fiant istados in manera grave iscalabrados fintzas sos altares de su Otighentos de sas capellas de su Santìssimu Sacramentu e de su Beato Amedeu de Savoja (s'istàtua de su santu, òpera de Andrea Galassi, est de su 1828). Sos cuidados acontzos e restàuros (1947-58) ant torradu s'aspetu originàriu.
S'edifìtziu s'insertat scenograficamente intre sas domos de su bighinadu, pretzèdidu dae ampras e sinuose scalinate a tres pigadas. Sa maestosa fatzada curvilinea, cun sa parte tzentrale còncava, est partzida in duos òrdines de un'aggettante curnisa. In s'òrdine inferiore, insertadas in sa parte còncava, duas còpias de colunnas cun capitellos iònicos incuadrant su portale iscumpassadu dae unu tìmpanu truncadu a cale currispondet, in s'òrdine superiore, unu rosone. Prus lèbia e luminosa sa parte superiora scandita de aiais paradu e giunta cun chertas, de cales istupant, arretradas respetu a su prospetu, duos poderose turres campanarie, sa prima artziada in su 1800 e sa segunda in su 1938.
In manera interna sa crèsia presentat un'ùnicu grandu ambiente a fundu longitudinale, cobertu dae tres cùpulas diferentes pro forma e mannària. Sa prima cùpula bombata, a impinna a sos campaniles, coberit un'ambiente ellissoidale subra de cale s'aberint bator capellas; sa segunda, subra de tamburu otagonale poggiante subra de pilastros acostagiados dae colunnas, coberit sa navada; s'ùrtima, prus pitica, coberit su presbitèriu. Longu totu su perìmetru muràriu curret una curnisa modanata subra de cale s'impostant sas cùpulas e s'aberint sas arcadas de atzessu a sas capellas. In sa zona presbiterale s'aberint, in fines, oto tribunas incraradas subra de su grandu iscenàriu de s'altare e de sas capellas artas meda de sa navada.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est ogetu de una sintètica ischeda in su volùmene de Salvatore Naitza subra de s'architetura tardoseicentesca e purista (1992).

Bibliografia
R. Salinas, ''Ordimìngias piemontesos in Sardigna'', in Atos de su de X cungressos de Istòria de s'Architetura, Roma, 1959;
A. Cavallari Murat, ''Giuseppe Viana, architetu sabàudu in Sardigna'', in Àutos e Rassegna tècnica de sa Sotziedade Ingenieras e Architetos in Torinu, XIV, n. 12, nadale 1960;
A. Cavallari Murat, ''Iscumbata subra de s'espansione in Sardigna de s'architetura de su Setighentos piemontesa'', in Bulletinu de su Tzentru de Studios pro s'Istòria de s'Architetura, 17, 1961;
C. Maltesu, Arte in Sardigna de V a su XVIII, Roma, De Luca, 1962;
A. Cavallari Murat, ''S'architetura de su Setighentos in Sardigna'', in Atos de su de XIII cungressos de Istòria de s'architetura, Roma, 1963;
V. Mòvida, Dae su Gòticu a su Barocu in Sardigna, Delfino, Tàtari 1982;
S. Naitza, Architetura de su tardu '600 a su classitzismu purista. Nùgoro, Ilisso, 1992, ischeda 28;
M. Dadea-S. Mereu-M.A. Serra, Artzidiòtzesi de Casteddu, collana ''Aiat pedidu e arte sacra in Sardigna'', Casteddu, Zonza, 2000.