Casteddu, Crèsia de Santa Teresa

S'ex crèsia, como sede de s'Auditòrium Comunale, pesat in sa parte arta de su bighinadu istòricu de sa Marina, pròpiu in sa piazzetta Dettori.
S'impiantu de sa crèsia, sìmile meda a sa crèsia de Santa Croce, fiat in navada ùnica, subra de cale s'aberiant tres capellas pro chirru; sa navada fiat cuntenta intro su perìmetru mentras su presbitèriu fiat de amprura aguale a sa de sa navada. De s'antiga crèsia, oe est visìbile petzi sa fatzada, l'interno difatis, de su totu torradu a acontzare a caddu intre sos annos '70 e '80, oe est sede de unu piticu teatru.
Su prospetu est segadu in manera orizontale de una trabeazione de gustu clàssicu cun fregio a metope e triglifi, chi lu partzit in duos òrdines. S'òrdine inferiore est scandito in manera verticale de bator lesene chi incuadrant duas ventanas e duas ghennas postas a sos chirros de su grandu portale printzipale, costituidu dae un'abertura retangulare acostagiada dae duos lesene chi sorreggono s'architrave frunidu de fregi classicheggianti. In asse cun su portale in s'òrdine superiore concruidu a "lucerna de carabineri" est presente una ventana retangulare. Su coronamentu superiore a dòpias gira·los incuadrat s'istemma de sa Cumpangia.
Sa cùpula otagonale, posta a s'in subra de sa rugrada de sa navada cun s'àula, e impostada subra de un'artu tamburu subra de su cale s'aberint oto ventanas retangulares, est concruida dae unu lanternino.
Su fràigu de sa crèsia, atacada a su collègiu de sos Gesuitas (fundadu in su 1611), podet torrare a artziare a unu lasso de tempus chi andat dae su 1623 (segundu un'atu notarile s'Artzipìscamu de Casteddu De Esquivel aiat dispostu in custa data chi sas lassas de su nobiluomo Leandro de Torres, esserent impreados pro su fràigu in Casteddu de una crèsia in "onore e glòria de Sennore Nostru e de sa sua Benedetta Mama Sennora Nostra e suta de s'invocatzione de sa gloriosa Santa Teresa") a su 1691 (iscritzione presente in sa tumba incassada in su prospetu printzipale).
Sos Gesuitas b'aiant abarradu finas a sa supressione de sa Cumpangia, in su 1773. Su cumplessu, coladu a su cleru seculare e torradu a s'Òrdine in su 1822, in su 1848, cun s'issas definitiva cassada fiat coladu a su Demàniu de s'Istadu, chi in su 1882 aiat protzedidu a sa bèndida de sos benes in issos cuntentos. In su 1884 sa crèsia, oramai iscunsagrada, fiat devènnidu sede de s'Archìviu de Istadu, trasferidu a sa sede atuale intre su 1927 e su 1929.
In su 1926 sa crèsia fiat devènnida sede de su Grupu Rionale de Fenu, Gioventude Italiana de su Littorio. In su 1944 sos babbos gesuitas aiant pedidu a su Fundu pro su Cultu sa torradura de s'antigu tèmpiu, in manera grave cumpromìtidu dae sos bombardamentos, impinnende·si a lu fàghere restaurare a ispesas pròpias. Su tentativu però no aiat àpidu sutzèdidu.
In su 1947 su Superiore Ministèriu "Intendèntzia de Finàntzia", cun atu de privada litzitatzione, aiat postu in afitu s'immòbile. Sa Soprintendenza de Casteddu aiat vigiladu subra de totu su fatu pro chi esseret garantida s'amparu postu dae sa Lege 1089. In su 1949, bidu su disastru de su Teatru tzitadinu, sa crèsia fiat istada adatada a sala dae cuntzertu, mentras intre su 1950 e su 1953 fiat istada trasformada dae su Gèniu Tzivile in Auditòrium de su Cunservatòriu de Mùsica. Intre su 1982 e su 1984, cun s'eliminatzione de sas capellas laterales, aiat acontèssidu sa trasformatzione definitiva.
Oe Santa Teresa est su Piccolo Auditòrium Comunale: barigadu s'intrada nch'acollit unu squisito teatrino, cun platea e logione, chi acasàgiat interessantes manifestatziones culturales.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est tzitada in sa "Guida" de su canònicu Giovanni Spano (1861). Su contributu prus reghente est de T. Kirova e D. Fiorinu.

Bibliografia
G. Spano, Guida de sa tzitade e dintorni de Casteddu, Casteddu, Timon, 1861;
Arte e cultura de su '600 e de su '700 in Sardigna. Àutos de su cungressu natzionale, a cura de T.K. Kirova, Nàpule, Editziones Sientìficas Italianas, 1984;
Casteddu bighinados istòricos. Marina, Cinisello Balsamo, Silvana, 1989;
I. Nche fàghere, Sa parrochiale de S. Elena a Quartu, Casteddu, Ettore Gasperini, 2001;
T. Kirova - D. Fiorino, Sas architeturas religiosas de su barocu in Sardigna, Casteddu, Aipsa, 2002.