Casteddu, Crèsia de Santa Lughia

Sa crèsia est in su bighinadu chi fiat istadu su fulcro de su podere polìticu e religiosu a Casteddu intre su XIII e su sèculu XIX.
Su fàbricu de sa crèsia de Santa Lughia torrat a artziare cun probabilidade a su 1536 cando su vitzerè de Sardigna l'aiat donadu, cun su bighinu monastèriu, a unu grupu de mòngias clarisse imbiadas a Casteddu de Bartzellona de paba Pàule III.
Sa crèsia est priva de una bera fatzada e si confundet cun sos fràigos bighinos. L'interno, meda rimaneggiato, presentat nointames sas caraterìsticas de su gòticu-catalanu in sa declinatzione sarda sua.
Sa crèsia tenet un'ùnica navada, partzida in duos campadas bortadas a crusiera costolonata cun gemma pendula a su tzentru. Su presbitèriu, in manera lèbia prus istrintu de s'àula, est cobertu dae una bia istellare cun nervaduras ogivali e gemmas pendule, e est giuntu a s'àula tràmite un'arcu a ses agudu chi iscàrriga subra de capitellos de assemprat gòticu-catalana.
Subra de su chirru d., in sa segunda campada, s'aberint duas capellas retangulares, sa segunda de sas cales est coberta dae una bia formada dae una crusiera cuadrada cun gemma pendula e de una mesu crusiera sa cale gemma s'incastra in s'arcu de collegamentu a s'àula. Sa solutzione de sas mesu crusieras ogivali costolonate cun gemma incastrata in s'arcu o in su muru s'agatat in àteros duos fràigos realizadas semper in Casteddu in sa prima metade de su sèculu XVI: sa crèsia de sa Speranza e sa sagrestia de sos Benefitziados in crèsia majore.
Sa prima capella a d., de dimensiones aguales a sa segunda, presentat imbetzes una cobertura de assemprat de su Rinaschimentu cun bia a carrada lunettata chi fiat istada cun probabilidade esecutada intre sa fine de su Chimbighentos e su cumintzu de su Seschentos. Sas capellas de su ladu s. sunt ricavadas dae sos vanos de comunicatzione cun su bighinu monastèriu; s'intrada de sa prima est incuadradu dae unu portale de assemprat de su Rinaschimentu chi si retenet coevo a sa prima capella de su chirru d.

Istòria de sos istùdios
Istudiada in pretzedèntzia de Renata Serra, sa crèsia est ogetu de una sintètica ischeda in su volùmene de Francesca Segni Pulvirenti e Aldo Sari subra de s'architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu (1994).

Bibliografia
G. Spano, Guida de sa tzitade e dintorni de Casteddu, Casteddu, Timon, 1861;
M. Fritos, "Sa cresiedda casteddàia de Santa Lughia in Casteddu", in Studios Sardi, XVI, 1960;
R. Serra, "Le parrochiales de Assèmini, Sestu e Settimo S. Pietro. Nòdidas pro un'istòria de s'architetura tardogòtica in Sardigna", in Atos de su de XIII cungressos de Istòria de s'architetura. Sardigna, Roma, 1966;
R. Serra, "S'architetura sardu-catalana", in sos de I Catalanos in Sardigna, a cura de J. Carbonell-F.Manconi, Cinisello Balsamo, Silvana, 1984;
A. Sari, "S'architetura de su Chimbighentos", in Sa sotziedade sarda in edade ispagnola, a cura de F.Manconi, I, Quart, Consiglio Regionale de sa Sardigna, 1992;
F. Segni Pulvirenti - A. Sari, Architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu. Nùgoro, Ilisso, 1994, ischeda 36;
Artzidiòtzesi de Casteddu, collana "Aiat pedidu e Arte sacra in Sardigna", Casteddu, Zonza, 1999;
S. Murgia, Murera e sas crèsias suas in sos documentos de archìviu, Partiolla, Gràfica de su Parteolla, 2005.