Crabas, Crèsia de San Giovanni de Sinis

Su giassu ue pesat sa crèsia de San Giovanni de Sinis currispondet a unu setore de sa necròpoli fenìtziu-pùnica de s'antiga tzitade de Tharros. Lu durare de s'impreu de su campusantu de s'àrea in època cristiana est testimoniadu dae vàrios repertos, intre cales una mensa funerària epigrafica de forma tzirculare. Iscavos reghentes ant agatadu sos restos de unu prus antigu edifìtziu de cultu cristianu.
Sa crèsia de San Giovanni de Sinis esèrtzitat unu forte impatu gràtzias a su cuntrastu cun su panorama marinu, a sa curtzesa de s'iscenogràficu capu San Marco, ue insistent sos rùderes de s'antiga tzitade de Tharros, a sas formas lamadas suas e a sa cùpula chi concruit sos ritmos curvilinei de sos volùmenes architetònicos.
S'edifìtziu est su resurtadu de sa trasformatzione longitudinale trinavata de una crèsia bizantina cun fundu a rughe inscritta, datàbile a su VI-sèculu VII, de sa cale abarrant su corpus cupolato e sos bratzos trasversales, cun bifore abertas in època protoromanica (sèculu XI).
S'osservatzione de s'esternu cunsentit de individuare sos diversos corpos de fàbrica: cubu tzentrale sopraelevato respetu a sos volùmenes laterales chi lassant intravedere sa navada iscumpassada dae una cùpula e serradu a E de s'àbside.
A s'internu de sa crèsia si notant sos rastros de ammorsatura de una bia a carrada in manera originària impostada a livellu prus bassu de s'atuale, frutu de ricostrutzione. Semper a sa fase de ampliamentu apartenent s'àbside, caraterizada dae s'estradosso rientrante subra de su filu de imposta, e sos arcos tzurpos adossados a sos costàgios de sas navadas laterales.
In s'ala prus antiga de sa crèsia, si cunstatat cun cale perìtzia sos costruidores de s'edade bizantina ant realizadu sa cùpula, giunghende s'ispàtziu cuadradu delimitadu a sos vertices de sos pilastros cun s'imposta tzirculare de sa cùpula. Sa giuntura est rèndidu possìbile de s'impreu de pennacchi, solutzione a su contempo ardida e elegante, comuna a unas àteras àreas suta de s'influèntzia de Costantinòpoli.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia fiat istadu signalada finas dae su sèculu XIX de Vittorio Angius. In su 1953 Raffaello Delogu nd'aiat propostu s'ascrizione a su sèculu V, torrende un'impiantu a rughe inscritta, creschidu in su VIII-sèculu IX sostituende sa zona otzidentale cun un'àula trinavata. S'interpretatzione est istada atzetada dae Roberto Coroneo (1993), chi tenet però istentadu sa trasformatzione longitudinale a su sèculu XI.

Bibliografia
V. Angius, "Crabas", in Goffredo Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale de sos Istados de S.M. su Re de Sardigna, III, Torinu, G. Maspero, 1836, pp. 6-18;
D. Scano, Istòria de s'arte in Sardigna de su XI a su sèculu XIV, Casteddu-Sassari, Montorsi, 1907, pp. 19-29;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 13-14;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 6;
P.G. Spanu, Sa Sardigna bizantina intre VI e sèculu VII, Aristanis, S'Alvure, 1998, pp. 66-72;
R. Coroneo-M. Coppola, Aiat pedidu cruciformi bizantinas de sa Sardigna, Casteddu, 1999, pp. 37-39;
M.G. Messina-D. Mureddu, "Noos elementos archeològicos de su San Giovanni de Sinis", in Insulae Christi. Su Cristianèsimu primitivu in Sardigna, Còrsica e Baleares, Aristanis, S'Alvure, 2002, pp. 239-244;
R. Coroneo-R. Serra, Sardigna preromànica e romànica, cannaca "Patrimoniu artìsticu italianu", Milanu, Jaca Book, 2004, pp. 45-51;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu-culturales, Casteddu, AV, 2005, pp. 79.

Comente arribbare
Si lassat sa SS 131 a s'artària de Siamaggiore pro pigare sa SP 12 cara a Tzeddiani, sighende pro Arriora subra de sa SP 66. A pustis de pagos km si girat a s. subra de sa SP 62 e s'imbocca sa SP 7 in diretzione de San Salvatore, ue si pigat sa SP 6 pro s'ùrtimu tràidu de su percursu cara a Tharros, finas a su mare e a sa crèsia de San Giovanni de Sinis.