Bosa, Crèsia de Sant'Antonio Abate

Sa crèsia, unu tempus a resone denominada Sant'Antonio extra moenia, ma oe agiumai inserrada in su tzentru abitadu, s'agatat subra de sa bia Sant'Antonio Abate, subra de s'isponda meridionale de su riu Timo.
Su primu impiantu suo benit fatu torrare a artziare addiritura a su sèculu XII de documentos de dudosa autenticità; paret siat apartenta in orìgine a s'Òrdine de sos Camaldolesos chi b'istaiant in un'atacadu piticu monastèriu. Fiat istadu posca cuntzèdida dae su pìscamu locale a sos Carmelitanos de su 1580 a su 1606, finas a cando custos aiant otentu de si trasferire acanta sa crèsia de sa Vèrgine de su Sucursu, unu tempus chi esistit in su giassu de s'atuale crèsia de su Carmine.
Sa crèsia de Sant'Antonio Abate pesat in s'oru de s'antigu ponte in trachite ruja (pro cale fiat istadu narada in passadu de Sant'Antonio de Pont) cun su cale cumpartzit fintzas s'impreu de su locale materiale costrutivu.
S'edifìtziu, in formas craramente ligadas a mòdulos gòticu-catalanos, torrat a artziare a su sèculu XVI. Sa navada est bortada a crusiera subra de pilastros adossados a sos muros perimetrales chi scandiscono s'ispàtziu in bator campadas divisas de arcos a ses agudu. Su presbitèriu est introduidu dae un'arcone susu semicolonne dotadas de capitellos a motivos vegetales e chi giughent unu s'istemma de Aragona e s'àteru s'effigie inusuale de unu moru bendadu.
Sa fatzada, de su totu in trachite a bista, acabat a cabanna cun coronamentu de archetos pènsiles naschente de sas duas aiais paradu de àngulu. In asse a su portale cun modanatura a arcu inflesso s'aberit su rosone tzirculare, strombato e chi giughet in su traforu unu motivu de isteddu a chimbe puntas.
Su muru perimetrale deretu est afortiadu dae unu robustu contraforte, sobradu respetu a sa fatzada, e acabadu subra de su fronte parallelu a custa de un'elementu timpanato. Gasi puru timpanato, ma ancora prus arretradu respetu a su contraforte, si presentat su totzu campanile adossadu a s'opostu chi bessat de sa crèsia, partzidu in tres òrdines, in su prus artu de sos cales s'aberit a arcu sa tzella campanaria.

Bibliografia
V. Angius, boghe ''Sassari'', in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale de sos Istados de S.M. su Re de Sardigna, XIX, Torinu, G. Maspero, 1849, pp. 71-375;
E. Costa, Sassari, II-III, Sassari, 1937;
C. Maltesu, Arte in Sardigna de su V a su XVIII, Roma, De Luca, 1962, sch. 148;
V. Mòvida, Architeturas tataresas, Sassari, Gallizzi, 1965;
S. Naitza, Architetura de su tardu '600 a su classitzismu purista. Nùgoro, Ilisso, 1992, ischeda 9;
M. Porcu Gaias, Sassari. Istòria architetònica e urbanìstica de sas orìgines a su '600, Nùgoro, Ilisso, 1996;
W. Paris, Sassari, las aiat pedidu. Itinerari artìsticos, religiosos e istòricos, Sassari, 1997;
A. Sari, Sa crèsia in s'Artzidiòtzesi de Sassari, cannaca ''Aiat pedidu e arte sacra in Sardigna'', Sestu, 2003.