Biduniu, Tèmpiu de Giove

Sos restos de su tèmpiu s'agatant in su Barigadu, subra de sa punta de S'Onnarìu (m 279 s.l.m.) chi dòminat sa badde de su riu Meana, afluente de s. de su riu Tirso.
S'istrutura monumentale, de fundu retangulare (m 26 x 20), orientada N/O-S/E, est rilevabile petzi a livellu de fundatzione de sas murature, ca cun ogni probabilidade sos blocos squadrati in vulcanite, cun sos cales fiat bènnidu costruidu s'edifìtziu, fiant bènnidos torrados a impreare in perìodos sutzessivos pro su fàbricu de sas serentes crèsias de San Pietro (XII sec.) e de Santa Maria de Ossolo (XVI-XVII sec.), in prus de chi pro sa posta de su pamentu de un'aia de notèvoles dimensiones (ischit arzola 'e Onnarìu).
Su tèmpiu est pretzèdidu dae una scalinata (?) terrazzata chi permitet de superare su dislivellu intre su pranu sommitale e sa zona sutastante a S/E.
S'atributzione de s'edifìtziu a sa màssima divinidade de sos Romanos, Iuppiter (Giove), si devet a su rinvenimentu in logu de un'altare rupestre, collocadu acanta sa scalinata, in asse cun su prospetu de s'edifìtziu (a m 7,5 a S/E). Issu tenet forma parallelepipeda e presentat unu pranu a forma de trapètziu subra de su chirru S/E, ue pigaiat postu su satzerdote addetu a sa tzerimònia; in sos duos chirros cùrtzios, in un'ispàtziu retangulare incassadu e incorniciato de fascas in rilievu, sunt leggibili duos breves iscritziones latinas: "De sos" (?) e "Iovis", de si cumprèndere cun ogni probabilidade "(arat) de sos Iovis", overas "altare de su deus Giove".
S'ocupatzione de su giassu diat torrare a artziare a unu perìodu cumprèndidu intre sa fine de s'II sec. a.C. e sa prima metade de s'I sec. a.C., comente a diant dimustrare sos raros frammentos de vasellame a vernitze niedda atzapados in superfìtzie.
Sa presèntzia de unu logu de cultu de Giove a sa làcana cun sa "Barbaria" tenet unu pretzisu significadu polìticu de afirmadura de sa presèntzia romana fintzas in sas àreas prus pagu romanizzate de s'ìsula, essende issu ligadu fortzis a sa tzelebratzione de unu trìunfo de sos Romanos subra de sos Sardi.
Est dàbile in prus chi sa difusione de su cultu de Giove in custa zona testimòniet s'esistèntzia de unu sincretismo intre sa divinidade romana e una divinidade indìgena, fortzis sa divinidade tauromorfa preistòrica e protostorica.

Istòria de sos iscavos
In su 1997 sa zona est istada ogetu de unu reconnoschimentu de superfìtzie a banda de Raimondo Zucca e Armando Saba. Iscavos archeològicos sunt in corsicanu.

Bibliografia
R. Zucca, "Ave Iuppiter!", in Sardegna fieristica, aprile-maggio, 1997, senza pagine;
R. Zucca, "Un altare rupestre di Iuppiter nella Barbaria sarda", in L'Africa Romana. Atti del XII convegno di studio (Oristano, 12-15 dicembre 1996), Sassari, Gallizzi, 1998, pp. 1205-1211.

Comente arribbare
Si lassat sa SS 131 a s'artària de s'illoidura in curtzesa de Abbasanta e s'acumprida pro sa SS 131 nàrrere, diretzione Nùgoro. Aia cursadu pagos km, a su bìviu de Bilartzi s'acumprida a d. e s'imbocca sa SP 15; si rugrant sos tzentros abitados de Boroneddu e Tadasune, su riu Tirso e si sighit finas a Biduniu. De su paisu si pigat su caminu chi porrida cara a sa punta de S'Onnarìu (Monte Onnarìu) in diretzione NE e la si cursat pro belle 1 km.