Su Nuraghe Losa, ￃﾨ situadu in s'ala tzentru otzidentale de sa Sardigna in s'altura de preda niedda de Abbasanta, in sa provìntzia de Aristanis. A discansu chi si podet sighire de totu sos portos e aeroportos de s'ìsula, situadu a paga distàntzia de sa 131 intre su km 123 e su km 124.
Su Losa ￃﾨ una de sas espressiones piￃﾹ artas de s'architetura nuràgica, pro su disinnu orgànicu, sa compattezza de sos volùmenes e sa finesa de sas tècnicas muràrias.
Fraigadu cun blocos de basalto, ￃﾨ costituidu dae unu mastio e de unu bastione trilobato amparadu dae un'antemurale e de un'ulteriora tzinta murària; a s'internu de sa tzinta abarrant redossos de cabannas tzirculares. In sas adiacenze sobrant rastros de una tumba de gigantes in òpera isodoma.
Sa tzinta esterna, sub-ellìtica (m 172 x 268), presentat duas turres projetadas cara a s'esternu de sa cortina, cun dòpias intradas architravati dispostos in asse.
S'antemurale, a lìnia truncada, chi in orìgine inghiriaiat de su totu su bastione, ￃﾨ abarradu in òpera pro belle m 3 de artària a N e a O de su trilobato; cumprendet fintzas duas turres a ISCO e a N (diam. est. m 10 e int. m 5,60; diam. est. m 8,90 e int. m 4,50) dotadas, comente a sa cortina de giuntura, de numerosas feritoie, fatu chi dimustrat sa funtzione difensiva de s'istrutura. Sa giuntura direta de duos tretos de s'antemurale cun su paramentu de su bastione definit una corte a forma de trapètziu atzessìbile a traessu de una pitica ghenna.
A SI, serente meda a s'intrada de su bastione, s'agatat sa cabanna 1, una turre-cabanna tzirculare (diam. est. m 10,50 ca. e h m 3,60) cun duas intradas, nitzas parietales, nitzas-giaciglio e feritoie. Su rinvenimentu a su suo internu de unu pilastrino de trachite (betilo-turre?) faghet ipotizare una funtzione rituale de s'ambiente.
Su bastione trilobato (assas turres SI-ISCO m 25,70; h max. res. m 13), chi imbarat subra de una platea megalìtica de fundatzione (h m 2-2,50), tenet profilu còncavu-convesso cun vertices retundados e presentat s'intrada architravato, sopraelevato subra de su pranu de sartu, a S-E; issu ponet in unu passadissu internu chi porrida a sas turres ISCO e SI. Sa turre NNO ￃﾨ atzessìbile de s'esternu de su bastione a traessu de un'intrada furriada a NNE. Sa càmera de sa turre SI ￃﾨ ellìtica, sa de sa turre ISCO e de sa turre NNO ￃﾨ tzirculare. In sa càmera de sa turre NNO, a m 2 de artària de su pamentu, s'aberit un'iscala chi giughiat a sos spalti e, colleghende·si a una àtera iscala, a su mastio. Unu piticu vanu cun bia a ogiva e unu silos troncoconico intermurario sovrastano sa turre NNO.
Su mastio (diam. est. m 12; h res. 11,40) presentat s'intrada a SI; issu ponet in unu passadissu chi porrida a sa "tholos", intrega, tzirculare (diam. m 5,20; h m 7,60) e dotada de 3 nitzas semiellittiche (prof. m 1,80, largh. m 1,60 e h m 2,60). Su passadissu presentat subra de sa d. una nitza, e subra de sa s. s'atzessu a s'iscala a ispirale (largh. m 1; h m 3) chi porrida a su vanu superiore (diam. m 2,88; h m 3,46). S'iscala fiat fortzis in orìgine illuminada dae feritoie posca occluse de su bastione.
Su vanu superiore presentat una finestrina in cointzidèntzia cun sa ghenna de su pranu inferiore giunta cun s'iscala. A metￃﾠ iscala ￃﾨ in prus presente unu ripostiglio intramurario atzessìbile tràmite un'abertura a sa base de su muru.
S'iscala cunsentiat posca de cròmpere a ENE su spalto de sa cortina, colleghende·si a s'iscala chi giughiat de s'artu a s'internu de sa turre NNO.
Su cumplessu rivelat vàrias fases costrutivas: Su-de XV cumintzos XIII sec. a.C., fàbricu de su mastio; metￃﾠ XIII-fine XII sec. a.C., dàbile fàbricu de su bastione, de s'antemurale e (fases finales) de sa tzinta esterna; fine su-de XII cumintzos IX sec. a.C., fàbricu de sa cabanna 1.
Su giassu fiat istadu istadu ancora in sa prima etￃﾠ de su Ferro (cumintzos IX-segunda metￃﾠ de su VII sec. a.C.) e in sas èpocas sutzessivas, fintzas a fine funerària, finas a su VII-VIII sec. d.C.

Istòria de sos iscavos
Su nuraghe Losa contat s'istòria de s'archeologia in Sardigna, difatis fiat istadu su primu a èssere indagadu in manera sistemàtica cun s'obietivu de sa chirca archeològica e de sa valorizatzione. Sas primas campagnas de iscavu fiant istados fatas in su 1890 de Filippo Vivanet e Filippo Nissardi. Aiant sighidu, in su 1915, sas iscumbatas de Antonio Taramelli, chi interessant su bidditzolu. In sos annos chimbanta Giovanni Lilliu effettuￃﾲ una prima disamina de sos materiales atzapados durante sos iscavos. In su 1970 e 1975 sos interventos de iscavu, cunsolidamentu e restàuru giutos dae Ferruccio Barreca aiant permìtidu de rèndere fruibile su giassu. De su 1989 a su 1994, Vincenzo Santoni, Paolo Benito Serra e Ginetto Bacco ant indagadu sa càmera de su mastio e alas de su bastione.

Bibliografia
G. Pinza, "Monumentos primitivos de sa Sardigna", in Monumentos Antichi de sos Lincei, XI, 1901, coll. 222-223, tavv. VII-VIII, figg. 75-78;
A. Taramelli, "Abbasanta - Chircas in su nuraghe Losa", in Noas de sos Iscavos, 1916, pp. 235-261;
G. Lilliu I nuraghes. Turres preistòricas de sa Sardigna, Casteddu, Sa Zattera, 1962, pp. 101-105;
G. Lilliu, "Abbasanta (OR), localitￃﾠ Nuraghe Losa", in Sos Sardi: sa Sardigna de su paleolìticu a s'etￃﾠ romana, a cura de E. Anati, Milanu, Jaca Book, 1984, pp. 141-143;
V. Santoni, Su nuraghe Losa de Abbasanta, cannaca "Cartulàrios didàticos", Soprintendenza Archeològica pro sas provìntzias de Casteddu e Aristanis, 10, 1993;
G. Manca, Su nuraghe Losa, Bilartzi, 2004;
V. Santoni, Su nuraghe Losa de Abbasanta, cannaca "Sardigna archeològica, Ghias e Itinerari", Sassari, Carlo Delfino, 2004.

Comente arribbare
Su nuraghe Losa ￃﾨ a discansu chi si podet sighire de totu sos portos e aeroportos de s'ìsula. ￃﾈ situadu a cùrtzia distàntzia de su tratzadu de sa SS 131 "Carlo Felice", bene visìbile de su caminu, intre su km 123 e su km 124, a s'artària de s'illoidura pro pro Nùgoro, subra de sa dereta pro chi acudit dae Sassari e subra de sa manca pro chi acudit dae Casteddu.