Sassari, Crèsia de San Michele de Plaiano

Sa crèsia, nòdida comente a Santu Miali de Li Plani, s'agatat in sa localidade de Buddi-Buddi, oe de su campu, chi currispondet a su giassu de un'antigu insediamentu monàsticu benedetinu.
San Michele de Plaiano pesat in unu logu appartato e mantenet intatu su costàgiu mancu romànicu, mentras su restu de sa crèsia est andadu addòbiu a demolitziones o a restàuros tropu graes, chi nd'ant burradu o alteradu s'aèrgiu originàriu.
A pranta mononavata cugugiada in linna, est una de sos prus antigos fàbricos romànicas in àrea tataresa. S'àbside est istada derrùida e a su costàgiu S est istadu adossadu unu corpus de fàbrica posteriore. Duncas a s'esternu sunt visìbiles petzi su costàgiu N e sa fatzada. Costruida in contzas de calcare e interpolazioni in cotu a "opus spicatum", presentat diversas fases edilìtzias.
S'impiantu torrat a artziare a su 1082, cando Mariano I de Lacon Gunale, giùighe de Torres, aiat donadu su tìtulu a s'Òpera de Santa Maria de Pisa. A custa prima fase edilìtzia apartenent sas murature de su costàgiu N cun monofore gradonate e archetos pènsiles, finas a s'ùrtimat lesena cara a d..
In su 1115 s'Òpera de Santa Maria de Pisa aiat afidadu sa crèsia a sos mòngios camaldolesos de San Zeno, chi l'aiant elègidu a abbadia e la fiant creschidos cara a O. A sa segunda fase edilìtzia torrant a artziare su tretu de costàgiu N cun monofora ogivale e sa ricostrutzione de sa fatzada. Posca si fiat tentu unu coladòrgiu de gestione a sos Vallombrosani in su 1127 e in fines s'abbadia fiat istadu achirida in sa Mensa de s'artzipiscamadu de Torres.
Sa fatzada est subra de un'ùnicu òrdine, partzida dae su tìmpanu mediante una curnisa. A su tzentru de sas tres arcadas tzurpas s'aberit su portale architravato, cun arcu de iscàrrigu. In su tìmpanu si disponet una farsa lògia, cun una bifora in asse cun su portale. In su paramentu muràriu s'insertant formelle decoradas cun motivos geomètricos, destinados a èssere cumpletados cun tassellos a intarsio.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est signalada dae Dionigi Scano (1907). Cun Raffaello Delogu (1953) comintzat sa sèrie de sos istùdios prus importantes., chi annovera sos contributos de Renata Serra (1989), Roberto Coroneo (1993) e Marisa Porcu Gaias (1996).

Bibliografia
D. Scano, Istòria de s'arte in Sardigna de su XI a su sèculu XIV, Casteddu-Sassari, Montorsi, 1907, pp. 217-221;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 74, 99-100;
M. Botteri, Guida a sas crèsias medievales de sa Sardigna, Sassari, Chiarella, 1978, pp. 127-128;
V. Mossa, Architetura e paesàgiu in Sardigna, Sassari, Carlo Delfino, 1981, p. 107;
A. Cesaraccio-V. Mòvida, Sassari e su suo furriadu, Sassari, Carlo Delfino, 1983, p. 258;
R. Serra, Sa Sardigna, cannaca "Itàlia romànica", Milanu, Jaca Book, 1989, pp. 392-393;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300. Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 30;
M. Porcu Gaias, Sassari. Istòria architetònica e urbanìstica de sas orìgines a su '600, Nùgoro, Ilisso, 1996, pp. 33-34;
R. Coroneo-R. Serra, Sardigna preromànica e romànica, cannaca "Patrimoniu artìsticu italianu", Milanu, Jaca Book, 2004, pp. 271-273;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 26.

Comente arribbare
Si cursant belle 8 km dae Sassari longu sa SP 60, in diretzione N finas a adobiare subra de s'oru caminu sa crèsia de San Michele de Plaiano.