Abbasanta, nuraghe Losa

Architetura nuràgica

Una tzivilidade architetònica de livellu artu

Su chi pensamus nois de s'entidade culturale chi oe li naramus "tzivilidade nuràgica" rèsurtat conditzionadu dae sas elaboratziones architetònicas chi custa tzivilidade est istada a tretu de produire: sos templos a putzu, sas tumbas de sos gigantes, sos templos a "megaron" e, mescamente, sos nuraghes.

Sos protonuraghes

In sa literadura ispetzialìstica s'impreant tres tèrmines pro desinnare sa matessi casta de monumentos: "protonuraghe", "pseudonuraghe", "nuraghe a passaditzu". Ma sos tres tèrmines non podent èssere cunsiderados sinònimos. Su tèrmine "protonuraghe" ponet in antis a s'espressada "nuraghe" s'elementu "proto" dae su grecu "prôtos", chi cheret nàrrere "primu", "originàriu".

Su nuraghe, monumentu sìmbulu

S'elementu architetònicu tìpicu e distintivu de sa tzivilidade nuràgica est su nuraghe. Est un'istrutura a turre cun aposentu (o aposentos, in su casu de sos monumentos a prus de unu pianu) a chirru de intro cobertu cun bòveda a "cùpola farsa" o "tholos". Sa paràula "nuraghe" est dàbile chi bèngiat dae sa raighina linguìstica "nur", forsis de sostratu mediterràneu.

Sos santuàrios

A sos tempos nuràgicos, in prus a sos nuraghes medas, fiant istados costruidos àteros tipos de istruturas in pedra, intre sas cales sinnalamus, pro s'importu simbòlicu e sa calidade architetònica, cuddas destinadas a sas atividades chi atenent a su sagradu. Sos edifìtzios sagrados de sos tempos nuràgicos sunt: sos templos a putzu, sas funtanas sagradas e sos templos a "megaron".

Sas necròpolis

In totu su tempus de sa tzivilidade nuràgica, sos logos impreados pro sepultare fiant feti sas "tumbas de sos gigantes", nùmene dadu dae sa traditzione populare locale a custos monumentos funeràrios nuràgicos tìpicos. Sas tumbas de sos gigantes sunt costrutziones longas (podent lòmpere finas a 30 m), fatas totu de pedra.