Bonolva, domos de gianas de Santu Andria Priu

Sos fràigos prus antigos

Cun s'allega"edifìtziu" si faghet pro su prus riferimentu a fràigos a muru fatos pro funtziones vàrias: pro bìvere, pro su cultu, pro sos mortos.

Inserrende inoghe su discursu nostru feti a sos fràigos destinados a funtziones abitativas e templares, est craru chi no est possìbile a assentare comente "edifìtziu" ispàtzios o istruturas comente sas grutas, sos amparos suta sas rocas e sas pinnetas de linna e de sida, chi in sas fases prus antigas de su perìodu prenuràgicu depiant èssere cumpartzidas.

Est dae sas "domos de gianas", sas tumbas iscavadas in sa roca chi si podent datare a su tempus de su Neolìticu reghente e, prus in s'ispetzìficu in relata a sa cultura de "Otieri" o de "Santu Miali" chi nos lompent sas primas testimonias archeològicas no a manera direta de su chi atenet a sos edifìtzios gasi comente sunt cunsiderados.

Sas istruturas de sas tumbas prus cumplessas, comente a su chi est atestadu in Santu Andria Priu (Bonolva) e in Santu Pedru (S'Alighera), reproduent a manera fidele sa forma de sos edifìtzios de aposentamentu, chi depiant presentare una base a muru e un'amuntòrgiu fatu in linna e sida.

Sa possibilidade de agatare rastros diretos de sa realizatzione de "edifìtzios" verdaderos creschet mescamente in sos giassos archeològicos chi si podent assentare in su tempus in s'Edade de su ràmene (o Eneolìticu o Calcolìticu).

In custa fase s'acumprint castas istruturales diferentes: pinnetas a muru cun un'istrutura prus cumplessa, comente a Sa Corona in Biddarega, murallones megalìticos mannos meda, comente a cussos de Monte Ossoni in sos chirros de Casteddusardu e de Monte Baranta in Solumedu, comente puru a s'altare mannu de Monte d'Accoddi (Sassari).