Cagliari, basilica di Bonaria a Cagliari

Su primu Setighentos

In sa prima metade de su Setighentos, nointames su sèberu de su guvernu sabàudu de respetare sas istitutziones e de sas leges sardas, sas atziones acumpridas s'istesiant dae sas ideas de primìtzios, siat pro sèberos pretzisos chi pro dificultades cuncretas. Un'esempru est su cunsìderu diferente, si postu a cunfrontu cun sa monarchia ispanniola, de s'istitutu de su visurè.
In sa prima metade de su Setighentos, nointames su sèberu de su guvernu sabàudu de sighire unu cumportamentu respetosu de sas istitutziones e de sas leges sardas, sas atziones acumpridas s'istesiant dae sas ideas de primìtzios, siat pro sèberos pretzisos chi pro dificultades cuncretas.

Un'esempru est su cunsìderu diferente, si postu a cunfrontu cun sa monarchia ispanniola, de s'istitutu de su visurè, coladu dae una autonomia de atzione cunforma a su tzentru a un'autonomia minimada, ma cun prus potere reale, e duncas de indipendèntzia sìnchera, cara a sas classes privilegiadas isulanas. A s'àtera banda custos sunt istados privados de s'istrumentu printzipale pro s'espressare, su Parlamentu, chi, mancari no esseret disconnotu comente istitutzione, no est prus convocadu giai dae su 1698-99.

In su 1721, su 31 de su mese de nadale, s'istìtuit in Torino su "Consìgiu Supremu de Sardigna", chi erèditat e sostìtuit sas atributziones de su Consìgiu de Aragona e subraintendet a totu sas chistiones prus de importu polìticu in su guvernu de s'ìsula e tenet fintzas funtzione de tribunale supremu. Pro su chi pertocat sas operatziones de guvernu locale, su visurè est acostagiadu dae unu Intendente generale chi depet ghiare su guvernu de totu s'economia isulana.

Àteros elementos noos sunt: sa formatzione de unu bilantzu ùnicu de totus sas intradas e sas essidas, chi assentat un'amministratzione finantziària articulada in paritzas cambas; sa creatzione de unu servìtziu internu de postas; s'ufitzializatzione de regulamentos pretzisos de cumpetèntzias de sos funtzionàrios piemontesos; s'istitutzione (1738) de sas chi mutint "Tappe di insinuazione" chi fiant sos istrumentos pro dare prus seguresa e pònnere prus fide a sas atividades de sos notàrios.