Carbònia, necròpoli fenìtzia de Monte Sirai

Su perìodu precoloniale

Sos primos sinnos de sa presèntzia Fenitza si podent agatare a cumentzare dae su de XII sèc. a.C. finas a nessi sa prima mesidade de su de VIII sèc. a.C., e pertocant a cudda fase chi si narat "precoloniale". Cun custa paràula si cheret inditare su tempus cando sos Fenitzos ant creadu cuddos aposentamentos chi sa literadura ispetzialìstica lis narat "empòrios".
Sos primos sinnos de sa presèntzia Fenitza in Sardigna si podent agatare in cronologia a cumentzare dae su de XII sèc. a.C. finas a nessi sa prima mesidade de su de VIII sèc. a.C., e pertocant a cudda fase chi si narat "precoloniale". Cun custa paràula si cheret inditare su tempus cando sos Fenitzos ant creadu cuddos aposentamentos chi sa literadura ispetzialìstica lis narat "empòrios".

Fiant tzentros abitados minores e non pro fortza semper fissos in su matessi logu, nàschidos pro suprire a una tarea dòpia: a un'ala, de fundare, segugiare e regulamentare sas relatziones cummertziales cun sas populatzione de su logu; a s'àtera, de ofèrrere a sos navigadores Fenitzos un'agiudu pretziadu e de importu pro sos bisòngios dàbiles chi pertocaiant su nàvigu (netzessidade de sos navios de si firmare e de s'abrigare cando bi fiant traschias malas e pro fare acontzos cando costaiat pro fortza de cosas chi sos navios s'iscalabraiant).

A s'imbesse cunforma a cantu ant crètidu e naradu, sa creze de custos adòbios intre Fenitzos e gentes isulanas fiant fatos, pro su prus, sena contierra peruna.

Antis est mescamente ca resessint a tratare sena contierras chi sos Fenitzos si sunt pòdidos assemidare in Sardigna finas a balangiare sas conditziones netzessàrias e bastantes pro chi esserent nàschidas sas primas tzitades meras e sìncheras, comente Karaly (Casteddu), Sulky (Santu Antiogu), Nora (Pula).

A dae chi naschent sos primos tzentros urbanos, a manera crara, intramus in una fase noa de s'istoria Fenitza in Sardigna: sa fase coloniale.