su biadotu de su Sammuco in una foto de Vittorio Besso, acabu de s'800

S'Otighentos

Pustis de unu perìodu de isperimentos, intre su 1860 e su 1870, in Sardigna fiant istados inghitzados sos primos laboratòrios fotogràficos, a incuru de Austinu Lay Rodriguez e Giusepe Luisi Cocco in Casteddu, e de su frantzesu Jean Mailland in Tàtari.
S'atividade primàrgia de sos primos fotografos sardos fiat sa retratìstica in istùdiu. Lay Rodriguez, a sa sola, aiat contivigiadu paritzos traballos in sa leada de sas minas de Igrèsias e isse etotu, su primu, aiat acumpridu unu catàlogu bundante de costùmenes traditzionales sardos in sas biddas de s'internu.
A sa fine de sos annos Setanta de s'Otighentos fiat lòmpidu in s'ìsula Bitòriu Besso su biellesu, unu de sos professionistas italianos prus afirmados, cramadu dae duas cummissiones de importu: sa documentatzione ufitziale de sos impiantos mineràrios de su de Igrèsias e su fràigu de sa retza noa de sas Ferrovias Segundàrias de sa Sardigna; pro deghènnios s'òpera sua at a abarrare che a unu mollu primorosu pro sos collegas isulanos, mescamente in su cuntestu de sa fotografia industriale.
In su peristante sos laboratòrios fotogràficos si fiant ispàrghidos e istèrridos in sas biddas prus mannas de s'ìsula: Mauri, Canzani, Nissim e Valentin in Casteddu; Lori, Canu Fadda e Mannu in Tàtari; Parnicich in Aristanis e Pizzetti in Igrèsias.
Mancari chi sa retratìstica sighiat a aguantare comente tipologia de immàgine prus impreada, paritzos de cuddos s'apentaiant, a s'ocasione, cun sa fotografia industriale.
Mauri e prus a tardu Zonini su tataresu, fiant resessidos a acabbare sa catalogatzione de sos costùmenes sardos chi aiant impitadu pro unas cantas editziones famadas de cartolinas postales illustradas.
In Nùgoro, a pustis de Camedda su pionieri, intre s'Otighentos e su Noighentos sos pintores Ballero, Satta, Biasi, Delitala e Palazzi aiant manigiadu s'aina fotogràfica cun meda prus atinu cunforma a sos professionistas de sa fotografia, ammaniende una documentatzione pretziada de sas ùrtimas iscutas de una Barbàgia chi galu non fiat istada mancu tzirigada dae sos protzedimentos de modernizatzione.